Ortaöğretim öğretmenlerinin yaratıcılığa teşvik edici davranışlarının incelenmesi

Bu çalışma, ortaöğretim öğretmenlerinin yaratıcılığa teşvik edici davranış düzeylerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi amacı ile yapılmıştır. Araştırmanın evreni 2022-2023 eğitim öğretim yılında Nevşehir ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ortaöğretim kurumlarında görev yapan 274 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Soh (2000) tarafından geliştirilen, Akar (2014) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Yaratıcılığı Teşvik Eden Öğretmen Davranışı İndeksi kullanılmıştır. Ölçek maddeleri "Kesinlikle Katılmıyorum, Katılmıyorum, Kısmen Katılmıyorum, Kısmen Katılıyorum, Katılıyorum ve Kesinlikle Katılıyorum" şeklinde 6'lı likert tipindedir. Ölçekte bağımsızlık, entegrasyon, motivasyon, yargılama, esneklik, değerlendirme, sorgulama, fırsatlar, hayal kırıklığı olmak üzere 9 alt boyut vardır. Alt ölçeklerin güvenirlik katsayılarının 0.68 ile 0.80 arasında değişen değerler aldıkları görülmektedir. Tüm indeksin güvenirlik katsayısı ise 0.95 olarak hesaplanmıştır. 21. yüzyılda bireylerden beklenen becerilerden birisi de yaratıcılıktır. Yaratıcılık toplumların gelişmişlik seviyeleri ile doğrudan ilişkilidir. Gelişmiş toplumlar eğitimde yaratıcılığa büyük önem vermektedirler. Toplumların sosyal eğitimsel ve benzeri pek çok sorunlarını çözmek için yaratıcı insan gereklidir. Teknolojide, işletmede, siyasette, eğitimde, mühendislikte her yerde yaratıcı bireylere ihtiyaç duyulmaktadır. Bireydeki yaratıcılık yeteneğinin keşfi ve gelişimi eğitimle mümkün olmaktadır. Bu konuda eğitimin yürütücüsü öğretmenlere büyük görev düşmektedir. Yaratıcılığın geliştirilmesi ya da köreltilmesinde öğretmenlerin etkisi büyüktür. Bu nedenle çalışmamızda öğretmenlerin yaratıcılığa teşvik edici davranış düzeylerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Böylece öğretmenlerde yaratıcılığı teşvik edici davranışlar hakkında farkındalık oluşturulacaktır. Farkındalıkla beraber yaratıcı öğretim hakkında rehberlik de sağlanacaktır. Araştırmada; öğretmenlerin cinsiyet, mesleki kıdem, yaş, branş, okul türü, eğitim durumu, lisans mezuniyet değişkenleri ile yaratıcılığa teşvik edici davranışları incelenmiştir. Araştırma sonucunda eğitim durumu, branş, lisans mezuniyet ile yaratıcılığa teşvik etme davranışları arasında anlamlı bir ilişkinin söz konusu olmadığı sonucuna varılmıştır. Cinsiyet ile yaratıcılığa teşvik etme davranışları incelendiğinde motivasyon alt boyutunda anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Bu farklılığın kadın öğretmenler lehinde olduğu ancak diğer alt gruplarda bu davranışın cinsiyete göre değişmediği tespit edilmiştir. Mesleki kıdem yılı ile yaratıcılığa teşvik etme davranışları arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Bu anlamlı farklılığın motivasyon alt boyutunda kıdem yılı 16-20 yıl olan öğretmenler ile mesleki kıdem yılı 6-10 yıl, 11-15 yıl, 21 ve üzeri olan öğretmenler arasında olduğu tespit edilmiştir. Bu farklılığın mesleki kıdem yılı 16-20 yıl olan öğretmenler aleyhinde olduğu belirlenmiştir. Yani mesleğinde 6-10, 11-15 ile 21 ve üzerinde olan öğretmenler mesleki kıdem yılı 16-20 yıl arasında olan öğretmenlere göre motivasyon alt boyunda yaratıcılığa teşvik edici davranışlara daha yüksek düzeyde eğilim gösterdikleri görülmektedir. Araştırmamızda yargılama alt boyutunda mesleki kıdem yılı 16-20 yıl olan öğretmenler ile mesleki kıdem yılı 11-15, 21 ve üzerinde olan öğretmenler arasında anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bu farklılığın mesleki kıdem yılı 16-20 yıl olan öğretmenler aleyhinde olduğu belirlenmiştir. Yani mesleğinde 11-15 ile 21 ve üzerinde olan öğretmenler mesleki kıdem yılı 16-20 yıl arasında olan öğretmenlere göre yargılama alt boyunda yaratıcılığa teşvik edici davranışlara daha yüksek düzeyde eğilim gösterdikleri görülmektedir. Ayrıca yaratıcılığa teşvik etme davranışlarının hayal kırıklığı alt boyutu ile mesleki kıdem yılı arasında da anlamlı bir fark tespit edilmiştir. Mesleki kıdem yılı 16-20 yıl olan öğretmenler ile mesleki kıdem yılı 6-10, 11-15,21 veya üzeri olan öğretmenler arasında anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Bu farklılığın mesleki kıdem yılı 16-20 yıl olan öğretmenler aleyhinde olduğu belirlenmiştir. 16-20 yıl mesleki kıdeme sahip olan öğretmenlerin yaratıcılığa teşvik etme davranışlarla ilgili motivasyonlarının düşük olduğu, yargılama davranışına ve hayal kırıklığına daha eğilimli olduğu tespit edilmiştir. Bu soruna ilişkin özellikle bu gruptaki öğretmenlere yönelik de hizmet içi eğitimler verilebileceği, motivasyon çalışmaları yapılabileceği düşünülmektedir.