Ortaokul matematik ders kitaplarının sayılar ve işlemler öğrenme alanını kapsayan ünitelerinin sayı duyusu açısından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5., 6., 7. ve 8. sınıf matematik ders kitaplarında "Sayılar ve İşlemler" öğrenme alanını kapsayan ünite içeriklerinde sayı duyusu ve bileşenlerine yer verilme durumunun incelenmesidir. Araştırmanın veri kaynağını MEB Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından onaylanan ve 2023-2024 eğitim-öğretim yılında araştırmacının görev yaptığı il de dâhil olmak üzere belirli bölgelerde okutulan sırası ile, Özgün, Berkay ve Koza Yayınları'na ait ortaokul 5., 6., 7. ve 8. sınıf matematik ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış olup "Sayılar ve İşlemler" öğrenme alanını kapsayan ünitelerin içeriklerinde konu anlatımı, etkinlik/örnek ve ölçme-değerlendirme sorularının sayı duyusu bileşenleri açısından analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin önceden belirlenmiş temalar çerçevesinde özetlenmesi ve yorumlanması söz konusu olduğundan betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Analizler kapsamında, Can ve Yetkin Özdemir (2020) tarafından gerçekleştirilen çalışmada belirlenen "sayı büyüklüğüne yönelik kavrayış, referans noktasından yararlanma ve hesaplamada esneklik" olmak üzere üç sayı duyusu bileşenine ilgili ders kitaplarında ne kadar ve nasıl yer verildiği incelenmiştir. Bu bileşenler araştırmacılar tarafından geliştirilen sayı duyusu ölçme aracının geçerlik-güvenirlik çalışmasında yapılan faktör analizi sonucu Yang (1995) tarafından ortaya atılan altı bileşenin üç boyutta toplanması ile ortaya çıkmıştır. Analiz süreci sonunda, ortaokul 5., 6., 7. ve 8. sınıf matematik ders kitaplarının "Sayılar ve İşlemler" öğrenme alanını kapsayan ünitelerinde konu anlatımı, etkinlik/örnek ve ölçme-değerlendirme bölümlerinde sayı duyusu bileşenlerine yer verilme oranları, nasıl yer verildiği ile ilgili ders kitabından örnek alıntılarla desteklenerek sunulmuştur. Araştırmada gerçekleştirilen analiz sonuçları, bütün sınıf seviyeleri ölçeğinde, altıncı sınıf matematik ders kitabının diğer kitaplardan daha yüksek sayıda sayı duyusuyla ilişkili içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Altıncı sınıfı sırasıyla, sekizinci sınıf, beşinci sınıf ve yedinci sınıf kitapları takip etmiştir. Ders kitaplarında sayı duyusu ile ilişkili örneklerin tüm örneklere oranları incelendiğinde, en yüksek oranın beşinci sınıf kitabında olduğu ve bu sınıfı sırasıyla, altıncı sınıf, yedinci sınıf ve sekizinci sınıf kitaplarının izlediği belirlenmiştir. Analiz sonuçları sayı duyusu bileşenleri ölçeğinde değerlendirildiğinde, beşinci sınıf matematik ders kitabında en yüksek oranda kullanılan bileşen sayı büyüklüğü olarak belirlenmiş ve bu bileşeni hesaplamada esneklik bileşeni takip etmiştir. Beşinci sınıf ders kitabında referans noktasından yararlanma bileşeniyle ilişkili içerik bulunamamıştır. Altıncı ve yedinci sınıf matematik ders kitaplarında en yüksek oranda kullanılan sayı duyusu bileşeni, hesaplamada esneklik olurken bu bileşeni sırasıyla, sayı büyüklüğü ve referans noktasından yararlanma bileşenleri takip etmiştir Tez kapsamında yapılan değerlendirmeler sonucunda ortaya konulan öneriler; ortaokul matematik ders kitabı içeriklerinde sayı duyusunu geliştirmeye yönelik örneklerin artırılması, sayı duyusuyla ilgili içeriklerin sınıf seviyeleri ve bileşenler bağlamında dengeli dağıtılması olarak ön plana çıkmaktadır. Ayrıca kitaplarda matematiksel kavramların yalın bir anlatımla sunulması ve somut örneklerle desteklenmesi, öğrencilere strateji belirleme ile problem çözme becerilerini geliştirebilecekleri etkinliklere yer verilmesinin matematik başarısına katkı sunacağı değerlendirilmektedir.