Ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli sorulara ilişkin görüşleri ve sınıf içi uygulamalarının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, 2018 yılında uygulamaya konan LGS sınavıyla birlikte sıklıkla karşılaşılan beceri temelli sorulara ilişkin ortaokul matematik öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi ve söz konusu beceri temelli soruların sınıf içindeki yansımalarının gözlemlenmesidir. Araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın görüşme kısmında ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli sorulara ilişkin görüşleri incelenirken, gözlem kısmında beceri temelli soruların sınıf içi yansımaları gözlemlenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması (case study) yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022 – 2023 eğitim öğretim yılında Nevşehir ili Ürgüp ilçesinde bulunan 9 öğretmen oluşturmuştur. Bu öğretmenler arasından 3 öğretmen ile çalışmanın ikinci aşaması gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kolay ulaşılabilir örneklem modeli kullanılmıştır. Bu çalışmada, ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli sorulara dair görüşlerini almak için araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu, sınıf içi öğretim uygulamalarını incelemek için ise gözlem formu kullanılmıştır. Görüşmelerin analizinde, nitel veri analiz tekniklerinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Gözlemlerin analizinde ise betimsel analiz yöntemi tercih edilmiştir. Ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli sorulara yönelik görüşleri özetlendiğinde, bu soruların okuduğunu anlama ve yorumlama becerileri gerektirdiği, ayrıca üst düzey analiz becerilerini içerdiği belirtilmiştir. Öğrencilerin bu sorulara karşı önyargılı yaklaştığı ve okuduğunu anlayıp yorumlamakta zorlandığı, bu nedenle matematiğe karşı motivasyonlarının düştüğü tespit edilmiştir. Öğrencilerin matematik altyapısı ve düşünme becerilerindeki eksiklikler, beceri temelli soruları anlamada zorluk yaşamalarına yol açmaktadır. Öğretmenler, bu tür soruların çözümünde öğrencilere rehberlik yaparak pratik yollar sunduklarını ifade etmişlerdir. Beceri temelli soruların öğrencilerin analiz yapma, yorumlama ve problem çözme becerilerini geliştirdiği, ancak aynı zamanda öğrencilerin matematik korkusu yaşamalarına, yeterli çalışmayı göstermemelerine ve özgüven kaybına neden olarak başarılarını olumsuz etkilediği belirtilmiştir. Bu soruların çözümünde okuduğunu anlama, yorumlama ve analiz-sentez becerilerinin kullanıldığı vurgulanmıştır. Öğretmenler, beceri temelli soruların ilkokuldan itibaren öğrencilere kazandırılması gerektiğini belirtmişlerdir. Matematik öğretim programı ile beceri temelli sorular arasında konuların yoğunluğu, zaman kısıtlamaları ve kazanımların uyumsuzluğu nedeniyle bir ilişki bulunmamaktadır. Ders kitaplarının beceri temelli soruları yeterince desteklemediği, ancak örnek sorular kitabının bu tür soruları desteklediği ifade edilmiştir. Ayrıca, beceri temelli soruların genellikle sadece üst düzey becerileri ölçmeye yönelik olduğu ve temel matematiksel becerileri değerlendirmede yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Öğretmenler, beceri temelli soruları öğrencilere daha etkili bir şekilde kazandırmak için kazanımların sadeleştirilmesi, ders sayılarının artırılması ve ders kitaplarının bu sorulara daha uygun hale getirilmesi gibi önerilerde bulunmuşlardır. Beceri temelli soruların sınıf içi uygulamalarının gözlem sonuçları incelendiğinde, derse giriş aşamasında bütün öğretmenlerin benzer olarak dikkat çekme, güdüleme ve gözden geçirme ve geçiş yaptıkları görülmüştür. Aynı şekilde bütün öğretmenler öğrenme yaşantıları, öğrencilerin yönlendirilmeleri aşamalarında benzer yöntemler kullandıkları tespit edilmiştir. Ders esnasında öğretmenler tarafından kullanılan strateji, yöntem ve tekniklerin neredeyse aynı olduğu saptanmıştır. Öğretmenlerin ders esnasında birbirlerine benzer araç gereçler ve kaynaklar kullanmalarına rağmen bir ders saatinde bir öğretmenin 8-10 soru çözebildiği diğer öğretmenlerin yalnızca 4-5 soru çözdüğü tespit edilmiştir. Bunun da bütün öğretmenlerin motivasyonunun yüksek seviyede olmasına rağmen daha fazla soru çözülen sınıfta, öğrencilerin derse etkin katılım sağladığı ve sorulara yönelik tutumlarının olumlu olduğu tespit edilmiştir. Beceri temelli soruları değerlendirme aşamasında ise daha fazla sorunun çözüldüğü sınıfta öğretmenin kalıcılığı sağlamak amacıyla grup çalışması yaptığı diğer öğretmenlerin ise öğrencileri ödevlendirdiği saptanmıştır. Beceri temelli sorulara öğrencilerin ilgi, istek ve motivasyonlarının yüksek olması öğrencilerin ders içinde daha aktif olarak soru çözümüne daha fazla katıldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Beceri Temelli Sorular, Matematik, Ortaokul Matematik Öğretmenleri