Ortaokul öğrencilerinin çevre bağlamında sistemsel düşünme becerilerine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması

Bu çalışmada öncelikle ortaokul öğrencilerinin (5, 6, 7 ve 8. sınıf) çevre bağlamında sistemsel düşünme becerilerini belirlemek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Daha sonra geliştirilen ölçek aracılığıyla ortaokul öğrencilerinin çevre bağlamında sistemsel düşünme becerilerinin (analiz, sentez, uygulama düzeyleri puanları ve toplam puanları için) çeşitli değişkenler açısından araştırılması amaç edinilmiştir. Çalışma ilişkisel tarama modelinde yapılmış nicel bir çalışmadır. Araştırmada 2021–2022 eğitim öğretim yılında Düzce il merkezindeki bir devlet okulunda öğrenim gören, farklı sınıf seviyelerinden 347 kız, 404 erkek toplam 751 ortaokul öğrencisiyle çalışılmıştır. Ayrıca yapılan bu çalışmada ölçek, geçerliği ve güvenirliği için kavramsal çerçeveye bağlı kalınarak alan uzmanlarının görüşleri doğrultusunda geliştirilmiş ve iki pilot çalışma yürütülmüştür. Birinci pilot çalışmada farklı sınıf seviyelerinden 67 kız, 43 erkek toplam 110 öğrenciyle, ikinci pilot çalışmada 5. sınıf öğrencilerinden 37 kız, 46 erkek toplam 83 öğrenciyle çalışılmıştır. Elde edilen ölçek 13 çoktan seçmeli sorudan oluşmaktadır. Soruların oluşturulmasında X tipi (Type X) çoktan seçmeli sorulardan, zaman boyunca değişim grafiklerinden ve döngüsel şemalardan yararlanılmıştır. Elde edilen verilere KR-20 formülünün hesaplaması, test-tekrar test güvenirliği hesaplaması, betimleyici istatistikler, normallik testleri, bağımsız örneklem t-testi ve ANOVA testi yapılmıştır. Verilerin analizine göre ortaokul öğrencilerinin çevre bağlamında sistemsel düşünme becerileri, bu becerilerin analiz ve sentez düzeyi puanları ile toplam puanları açısından iyi düzeyde, uygulama düzeyi puanları açısından orta düzeyde bulunmuştur. Ortaokul öğrencilerinin cinsiyetlerine göre sistemsel düşünme becerilerinde anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Sınıf seviyelerine göre bakıldığında ise ölçeğin sentez ve uygulama düzeyindeki puanlar için sınıf seviyeleri arasında anlamlı farklar olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yapılan analizlere göre ölçeğin sentez ve uygulama düzeyindeki sorulardan yüksek puan alan öğrencilerin, "sistem" kelimesinin anlamını doğru belirleyebildikleri sonucuna ulaşılmıştır.