Ortaokul öğrencilerinin dijital yetkinlik düzeylerini geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması

Öğrencilerin, bilgi ve iletişim teknolojilerini gündelik yaşamda ve eğitim sürecinde, etik ve sorumluluk bilinciyle etkili, verimli ve güvenli olarak kullanma konusunda geliştirilmesi, dijital dönüşümün ve çağın gerekliliği olan dijital yetkinliklere sahip olmalarının sağlanması ve bu konuda yaşadıkları sorunların azaltılması için çalışmaların düzenlenmesi öğrencilerin dijital yetkinliklerinin gelişimine katkı sunacağından önem taşımaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin dijital yetkinliklerinin geliştirilmesi olarak belirlenmiştir. Çalışmada bu amaca ulaşabilmek için eylem araştırması desenini kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda, araştırmanın katılımcıları, 2021-2022 Eğitim-Öğretim yılı bahar döneminde, Adana il merkezine uzak bir köyde bulunan, alt sosyo-ekonomik düzeye sahip bir ortaokulda yedinci sınıf düzeyinde öğrenim gören 20 öğrenci olmuştur. Araştırmanın uygulama sürecine alınacak yetkinlikler, Dijital Yetkinlik Belirleme Anketi (DY-BA), dijital yetkinlik modelleri ve DigComp'ta yer alan açıklamalar dikkate alınarak "Bilgi Okuryazarlığı", "Dijital İçerik" ile "Etik ve Güvenlik" üniteleri altında, 10 tema ve 45 kazanım olarak ele alınmıştır. Veri toplama aracı olarak eylem uygulamalarından önce, mevcut durumun belirlenmesine yönelik ve eylem uygulamaları sonunda, öğrencilerin dijital yetkinliklerindeki değişimi belirlemek amacıyla "Dijital Yetkinlik Öz-Değerlendirme Formu (DY-ÖDF), Dijital Yetkinlik Düzeyi Belirleme Testi (DYD-BT) ve Dijital Yetkinlik Düzeyine İlişkin Görüşme Formu" kullanılmıştır. Eylem sürecinde ise kullanılan temel veri toplama araçları, araştırmacı günlüğü, gözlemci öğretmen ders değerlendirme formu, performans görevi, değerlendirme yaprağı ve öz-değerlendirme formu şeklindedir. Uygulama süreci sonunda ayrıca öğretimin tümünü değerlendirmeye yönelik görüşme formu da kullanılmıştır. Verilerin analizi kapsamında nicel verilerin çözümlenmesinde betimsel istatistik teknikleri kullanılırken nitel veriler, betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları doğrultusunda, nicel verilere ilişkin, DYD-BT kapsamında Pearson korelasyon ve Cohen's kappa katsayısı hesaplanmış; nitel verilere ilişkin, uzun süreli etkileşim, derinlik odaklı veri toplama, çeşitleme, uzman incelemesi, katılımcı teyidi, ayrıntılı betimleme, amaçlı örnekleme ve kodlayıcı güvenirliği teknikleri işe koşulmuştur. Mevcut durum değerlendirmesi bulgularına göre öğrencilerin, bilgi okuryazarlığı ve dijital içerik ünitesinde temel düzeylerde, "etik ve güvenlik" ünitesinde ise orta düzeye oldukça yakın bir noktada dijital yetkinliklere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle, öğrencilerin uygulama öncesinde dijital yetkinlik düzeylerinin genel olarak düşük olduğu, geliştirilmesi gerektiği ve bir eylem araştırması yoluyla öğrencilerin dijital yetkinlik düzeylerinin yükseltilebileceği düşünülmüştür. Bunun üzerine planlanıp uygulamaya konulan eylem araştırması sürecinde ders süresine, sınıf yönetimine, klavye kullanımına, bilgisayar uygulamalarının tamamlanma hızına, motivasyona ve öğrencilerin bazı kavramları öğrenmekte zorlanmalarına yönelik sorunların olduğu belirlenmiştir. Ayrıca araştırmada internet ve bilgisayar yavaşlığı, internet kopması gibi teknik sorunlar da yaşanmıştır. Tespit edilen sorunlara çözüm önerileri getirilmiş ve çözümler bir sonraki döngüye yansıtılmıştır. Öğretim sonrasında, öğrencilerin dijital yetkinlik düzeylerinin tüm ünitelerde ve toplam olarak ileri seviyelere yükseldiği ve olumlu yönde gelişim gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, öğrencilerin dijital yetkinlik eğitiminin içerisinde yer alan konulara ilişkin kavramları ve bilgileri daha iyi açıklayabildiği, program özelliklerini ve işlevlerini daha iyi ifade edebildiği, kendilerini dijital yetkinlik konusunda daha yeterli gördükleri belirlenmiştir. Öğretimin değerlendirilmesine yönelik bulgular doğrultusunda, öğrencilerin dijital yetkinlik öğretimine yönelik görüşlerinin genel anlamda olumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.