Ortaokul öğrencilerinin eleştirel ve yaratıcı düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın temel amacı ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri ile yaratıcı düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. İlişkisel tarama modeli ile tasarlanan bu araştırmanın çalışma grubu seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme yoluyla belirlenmiş olup katılımcılar; 2023-2024 eğitim ve öğretim yılında Ağrı ili Tutak ilçesinde öğrenim gören 332 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada verilerin toplanmasında Öyküleyici Metinler İçin Analitik Eleştirel Düşünme Rubriği, Çocuklar için Yaratıcı Düşünme Görevi ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin analizinde; frekans, yüzde, t-Testi, Tek Yönlü Varyans analizi (ANOVA), Pearson Momentler Çarpımı korelasyon analizi, Cronbach Alfa analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri yaş, sınıf düzeyi, kaçıncı çocuk olduğu, aylık gelir düzeyi, aylık okunan kitap sayısı, spor yapma durumu anlamlı bir etki göstermezken cinsiyet, anne ve baba eğitim durumu, kardeş sayısı, Türkçe akademik puanı, yıllık okunan kitap sayısı, haftalık okunan kitap sayfa sayısı, müzik aleti çalma durumu, resim yapma durumu, katılım gösterilen sanatsal ve kültürel faaliyetler, günlük internet ve sosyal medya kullanım süresi, internette en çok yapılan etkinlikler üzerinde anlamlı düzeyde etkiye sahiptir. Yaratıcı düşünme becerisi üzerinde cinsiyet, sınıf düzeyi, baba eğitim, kaçıncı çocuk olduğu, Türkçe dersi akademik puanı, yıllık okunan kitap sayısı, müzik aleti çalma durumu, resimle uğraşma durumu, sanatsal ve kültürel faaliyetlere katılım gösterme, günlük internet kullanımı, sosyal medya kullanım süresi, internette en çok yapılan etkinlikler anlamlı düzeyde etkiye sahiptir. Yaş, anne eğitim durumu, kardeş sayısı, aylık gelir düzeyi, aylık okunan kitap sayısı ve haftalık okunan sayfa sayısı, spor yapma durumu değişkenlerinin ise yaratıcı düşünme üzerinde anlamlı bir etkiye sahip değildir. Yapılan korelasyon analizi sonucunda eleştirel düşünme becerilerinin, yaratıcı düşünme becerileri üzerinde orta düzeyde pozitif ilişki oluşturduğu ve eleştirel düşünme becerisinin, yaratıcı düşünme becerisini pozitif yönde ve anlamlı olarak yordadığı belirlenmiştir. Eleştirel düşünme becerisi toplam puanının orijinallik, ıraksak düşünme, ayrıntılama ve akıcılık boyutunu pozitif yönde ve anlamlı olarak yordadığı belirlenmiştir. Eleştirel düşünme becerilerinin alt boyutlarının yaratıcı düşünme becerilerinin alt boyutlarını yordamasına ilişkin yapılan analizler sonucunda ise tanımlama, yorumlama, analiz ve varsayım boyutunun orijinallik boyutunu; tanımlama, yorumlama ve analiz boyutunun ıraksak düşünme boyutunu; tanımlama boyutunun ayrıntılama boyutunu; tanımlama ve analiz boyutunun akıcılık boyutunu pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordadığı, açıklama boyutunun ise akıcılığı negatif ve anlamlı düzeyde yordadığı tespit edilmiştir.