Ortaokul öğrencilerinin iyi vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi

Bu araştırma, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerini belirlemeyi ve çeşitli değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" ve "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği" geliştirilmiştir. "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" için yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda tek faktörlü, 14 maddeli ve toplam varyansın 48,690 olduğu; "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği" için yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda da tek faktörlü, 16 maddeli ve toplam varyansın 46,125 olduğu görülmüş ve elde edilen bu yapılar Doğrulayıcı Faktör Analizi ile doğrulanmıştır. Ölçeklerin güvenirlik analizleri (Cronbach Alfa, McDonald's Omega ve Guttman) sonucunda, "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" için iç tutarlık katsayılarının .85-.95 aralığında; "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği" için iç tutarlık katsayılarının ise .87-.95 aralığında değiştiği görülmüştür. Sonuç olarak "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" ve "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği"nin 7. sınıftaki öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerini belirlemede geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada geliştirilmiş olan bu ölçekler ile ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeyleri; cinsiyet, kardeş sayısı, anne-baba eğitim durumu, aile gelir durumu, yılda okuduğu kitap sayısı, yaşadığı yerleşim birimi, bulunduğu bölge, rol model aldığı kişi, kendini iyi vatandaş görme durumu değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinin kullanıldığı bu araştırmada ölçeklerin geliştirilme sürecinde Antalya ili merkez ilçelerinde bulunan ortaokul düzeyinde öğrenim görmekte olan 600, 7. sınıf öğrencisine ulaşılırken; asıl örneklem kapsamında ise seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme ile Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan illerde devlet ortaokullarında öğrenim gören 1518 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 25 paket programı aracılığı ile çözümlenmiştir. Öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğinin belirlenmesinde, One-way ANOVA, Kruskal Wallis ve Mann Whitney U testleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında, örneklemde yer alan ortaokul öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ortaokul öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin cinsiyete, kardeş sayısına, anne-baba eğitim durumuna, aile gelir durumuna, yılda okuduğu kitap sayısına, yaşadığı yerleşim birimine, bulunduğu bölgeye ve iyi vatandaş olma durumuna göre farklılaştığını söylemek mümkündür. Ayrıca öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve iyi vatandaşlık duyuşsal düzeyleri arasında yüksek düzeyde ve pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda Sosyal Bilgiler Öğretim Programı (SBÖP)'na bilişsel ve duyuşsal düzeyde yer alan kazanımların yanı sıra davranışsal düzeyde de kazanımlar eklenerek revize edilmesi, iyi vatandaşlığa etkisi olduğu tespit edilen değişkenlere yönelik farklılaşmanın sebeplerini derinlemesine inceleyen nitel araştırmalar yapılması ve örneklem grubu sınıf seviyesi farklılaştırılarak öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin incelenmesi önerilmektedir.