Ortaokul öğrencilerinin uzamsal yetenekleri ve kaygıları ile geometriye yönelik akıl yürütme becerileri ve öz yeterlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı ortaokul öğrencilerinin uzamsal yetenek, uzamsal kaygı, geometrik akıl yürütme becerileri ve geometriye yönelik öz-yeterlik algı düzeylerini belirlemek ve aynı zamanda aralarındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışmada nicel araştırma çeşitlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, 2022-2023 Eğitim-Öğretim yılında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan bir ilin devlet ortaokulundaki 6., 7. ve 8. sınıfında bulunan 327 kız, 313 erkek olmak üzere toplam 640 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri Göktepe Yıldız (2019) tarafından ortaokul öğrencileri (6., 7. ve 8. sınıflar) için geliştirilen Uzamsal Yetenek Testi (UYT), "Avustralya Matematik ve Bilim Ortaklığı" projesi kapsamında Seah ve Horne (2019) tarafından oluşturulan, araştırmacı tarafından Türkçeye uyarlanan Geometrik Akıl Yürütme Beceri Testi, Lawton (1994) tarafından geliştirilen sonrasında Dursun (2010) tarafından Türkçeye uyarlanan Uzamsal Kaygı Ölçeği (Spatial Anxiety Scale) ve Cantürk-Günhan ve Başer'in (2007) ortaokul öğrencileri için geliştirdiği Geometriye Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği ile toplanmıştır. Çalışmada Uzamsal Kaygı ölçeğinin Cronbach's Alpha değeri 0,70, Uzamsal Yetenek ölçeğinin KR-20 güvenirlik değeri 0,67, Geometrik Akıl Yürütme Becerileri ölçeğinin KR-20 güvenirlik değeri 0,79, Geometriye Yönelik Öz-Yeterlik ölçeğinin Cronbach's Alpha değeri 0,85 olarak hesaplanmıştır. Verilerin analizinde, betimsel istatistikler, ilişkisiz gruplar t-testi, ANOVA, çoklu korelasyon ve çok değişkenli regresyon analiz teknikleri kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarında, öğrencilerin cinsiyetlerine göre; uzamsal kaygılarının ve geometrik akıl yürütme becerilerinin anlamlı olarak farklılaştığı fakat geometriye yönelik öz-yeterlik algılarının ve uzamsal yeteneklerinin farklılaşmadığı görülmüştür. Öğrencilerin uzamsal kaygıları, geometriye yönelik öz-yeterlikleri, uzamsal yetenekleri ve geometrik akıl yürütme becerilerinin sınıf düzeylerine göre anlamlı olarak farklılaştığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin uzamsal kaygıları, geometriye yönelik öz-yeterlikleri, uzamsal yetenekleri ve geometrik akıl yürütme becerilerinin matematik karne notlarına göre farklılaştığı görülmektedir. Öğrencilerin uzamsal kaygı puanları ile; uzamsal yetenek puanları, geometrik akıl yürütme becerileri puanları ve geometriye yönelik öz-yeterlik puanları arasında negatif yönlü anlamlı fakat zayıf düzeyde bir ilişkisi bulunmuştur. Öğrencilerin uzamsal yeteneklerinin; geometrik akıl yürütme becerileri puanları ve geometriye yönelik öz-yeterlik puanları ile orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir ilişkisi bulunmuştur. Öğrencilerin geometrik akıl yürütme becerileri puanları ile geometriye yönelik öz-yeterlik puanları arasında pozitif yönde anlamlı fakat zayıf düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Çoklu Regresyon analizi sonucunda 6. sınıfta bulunan öğrencilerin matematik karne notu ve uzamsal yetenek değişkenlerinin geometrik akıl yürütme becerilerini anlamlı olarak yordadığı; cinsiyet, geometriye yönelik öz-yeterlik algısı ve uzamsal kaygı değişkenlerinin geometrik akıl yürütme becerilerini anlamlı bir şekilde yordamadığı bulunmuştur. 7. sınıfta bulunan öğrencilerin matematik karne notu değişkeninin geometrik akıl yürütme becerilerini anlamlı bir şekilde yordadığı; cinsiyet, uzamsal yetenek, geometriye yönelik öz-yeterlik algısı ve uzamsal kaygı değişkenlerini anlamlı bir şekilde yordamadığı bulunmuştur. 8. sınıfta bulunan öğrencilerin matematik karne notu ve uzamsal yetenek değişkenlerinin geometrik akıl yürütme becerilerini anlamlı bir şekilde yordadığı; cinsiyet, geometriye yönelik öz-yeterlik algısı ve uzamsal kaygı değişkenlerini anlamlı bir şekilde yordamadığı bulunmuştur. Tüm öğrencilerin cinsiyet, matematik karne notu ve uzamsal yetenek değişkenlerinin geometrik akıl yürütme becerileri üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmektedir. Sınıf düzeyi, geometriye yönelik öz-yeterlik algısı ve uzamsal kaygı değişkenlerinin anlamlı bir yordayıcı olmadığı bulunmuştur.