Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırma ve sapmalar açısından incelenmesi

Ders kitapları eğitim-öğretim sürecinde hedef kazanımların, öğrenciler tarafından edinilmesi aşamasında önemli bir yol gösterici ve yardımcı olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkçe eğitimi açısından ders kitapları, çeşitli metinler üzerinden, gerekli bilgi ve becerilerin kazandırılmasını amaçlayan bir içeriğe sahiptir. Bu sebeple Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin, dilin zenginliklerini ve çeşitliliklerini örneklendirmesi dikkate değer bir nokta oluşturmaktadır. Dilsel becerileri geliştirmeye ve Türkçenin en güzel şekilde kullanılmasını sağlamaya dayanan Türkçe dersinde metinlerin içeriklerinin, öğrencilerin seviyesine uygunluk ölçütü de göz önüne alınarak özenli bir biçimde hazırlanması esastır. Bu içeriklerde edebiyat dünyamızda yer edinmiş farklı sanatçıların eserlerine yer verilmesi, onların duyuş ve düşünüş dünyalarından çeşitli örneklerin metinlerde yer alması, çocuklara dilimizin zenginliklerini göstermesi bakımından önemlidir. Edebî metinlerde sanatçıların farklı kullanım biçimlerine yönelmeleri ve alışılmış tarzların dışına çıkmaları olağan görülen, onların hayatı yorumlama konusundaki yaratıcılıklarını göz önüne seren bir durumdur. Bağdaştırmalar, kelimeleri bir arada kullanarak değişik veya alışıldık anlam birimleri oluşturmaya dayanır. Sapma ise dili kullanma biçiminde sanatçıya özgü bir yönelimi ifade eder. Dilin birimlerini farklı şekillerde bir araya getirerek çeşitli türetmeler yapmak, özgün dilsel yapılar oluşturmak şeklinde karşımıza çıkar. Bu araştırmanın amacı ortaokul düzeyinde okutulan ders kitaplarını bağdaştırma ve sapmalar yönünden incelemektir. Bu doğrultuda 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan sekizer tema ve bu temalar içerisindeki toplam 128 metin, doküman incelemesine tabi tutularak incelenmiş ve bu veriler daha sonra içerik analizi ile sınıflandırılarak liste ve grafikler biçiminde ifade edilmiştir. Söz konusu bulgulara bakıldığında ders kitaplarında bağdaştırma ve sapma örneklerine yer verildiği ancak bu örneklerin metinlerde ve temalar arasında düzenli bir dağılımının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bağdaştırmalara öyküleyici metinler ve şiirlerde daha çok rastlanırken bilgilendirici metinlerde bu kullanımların daha az yer aldığı görülmüştür. Sapmalar açısından ise biçimsel değişikliğe dayalı sapma türlerinin metinlerde daha az yer aldığı, içerik ve anlama dayanan sapma türlerinin ise daha yoğun kullanıldığı tespit edilmiştir.