Ortaokullarda kelime türleri öğretimi açısından Dede Korkut Hikâyelerinin kullanımı ile ilgili bir model önerisi

Günümüz eğitim anlayışında artık dil bilgisi öğretimi bir amaç değil dilin doğru ve etkili bir biçimde kullanılmasını sağlayan bir araçtır. Bu araç, anne karnında başlayan dil edinim sürecini bir düzen içine alma ve ulusal dil bilincini kazandırmayı sağlar. Evde veya sokakta edinilen dilin eksikliklerini tamamlama, onu bireyin düşünce ve duygularını doğru yansıtma, var olanları da doğru alımlamayı gerçekleştirir. Kişinin konuştuğu dilin kurallarını bilmesi konuşma ve yazma yoluyla kendini daha rahat ve doğru anlatmasını, dinlediklerini veya okuduklarını da istenilen düzeyde anlamasını da beraberinde getirir. Bu yüzden dilin kurallarını bilmek (gramer öğrenmek), dili bir yeti (doğuştan gelen bir özellik) olmaktan çıkarır, onu bir beceri ve alışkanlık haline getirir. Dilin kurallarına hâkimiyet ölçüsü, yani dilin kuralları ne kadar çok bilinirse dil konusunda o kadar yetenekli olunur. Bu yüzden dünyadaki tüm formal dil eğitimleri bireylerin konuşma, dinleme, yazma, okuma becerilerini geliştirirken dil bilgisi eğitimlerini ihmal etmezler. Becerilerin gelişimini, dilin kurallarıyla birlikte ve bu kurallara uygun olarak gerçekleştirme yoluna giderler. Davranışçı yöntemlerde bu durumu gözlemlemek çok daha basitken (Çünkü kuralları ezberletip ona uygun alıştırmalarla konuşma, dinleme, yazma ve konuşma becerilerini geliştirme yoluna giderler), bilişsel ve yapılandırıcı yaklaşımlarda bu o kadar belirgin gözlemlemez. Çünkü bu yaklaşımlarda dilin kuralları okuma, dinleme metinlerinde gizlenmiştir. Öğrencilere sezdirme yoluyla öğretilir. Bu çalışmada da etkinlikler, okuma metinleri gibi araçlar yoluyla öğrencilerin Türkçe dil bilgisi kurallarını öğrenme, bunları da öğrenirken de tarihi Türk kültür unsurlarını da fark etmeleri amaçlanmıştır. Modern dil eğitimi anlayışına göre hazırlanan bu çalışmada önce Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan kazanımlar listelenmiş, bu kazanımlara uygun ders kitaplarında verilen etkinlikler araştırılmış, sonra Türk kültür tarihi açısından oldukça önemli olan Dede Korkut Hikâyelerinin dil bilgisi öğretiminde kullanılabilmesi için çeşitli okuma metinlerinde, ders içi etkinliklerinde yer alması için alternatif düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerde, bireylere temel dil becerilerini sezdirerek kazandırmak ve dilin anlatım imkânlarını öğretirken kültür eğitimini de gerçekleştirmek esas alınmıştır. Bu çalışmada, Türkçe dil bilgisi kazanımlarının tümüne yer vermek yerine, dil bilgisinin en geniş konularından bir olan kelime türleri ele alınmıştır. Bu sınırlamaya bağlı kalarak, araştırma üç kademeden oluşturulmuştur. Birincisi kelime türleri ve bunların öğretimi, ikincisi ders kitaplarında kelime türlerinin öğretimi için sunulan etkinlikler, üçüncüsü ise Dede Korkut Hikâyeleri kullanılarak üretilen alternatif etkinliklerdir. Böylece var olanla olması gerekenler bir arada sunulmuş ve aradaki farkın, kültürel öğrenmenin dil bilgisi öğretimi ile birlikte yapılabilmesi için yapılabileceklerin daha rahat fark edilmesi sağlanmıştır. Bu durum aynı zamanda öğrencilerin tesadüfi yöntemlerle seçilmiş ve salt kurgusal metinler aracılığıyla dil bilgisi eğitimi almaları yerine Türk kültürünü de tanımaya fırsat buldukları sarmal bir eğitimi de beraberinde getirecektir. Öğrenciler Türk yaşam biçimine ait gelecek-görenekleri, aile içi ilişkileri, maddi kültür ögelerini öğrenmek için ayrıca bir çaba içine girmelerine gerek kalmayacaktır. Yani hem zamandan tasarruf sağlanacak ve iki iş (kültür eğitimi, dil bilgisi öğretimi) hem de eğitim de tesadüfler ve kurgusallık ortadan kalkacağı için kalite artmış olacaktır. Dede korkut Hikâyeleri ve kelime türleri temelinde hazırlanan bu çalışmanın diğer Türkçenin kültürel metinleri ve dil bilgisi konularını da kapsayacak şekilde genişletilmesi, Türkçe eğitiminde dil becerilerinin geliştirilmesi esnasında dil bilgisi, kültür eğitimi, değerler eğitimi gibi konuların da öğretilmesine olanak verecektir.