Oryantalistlerin Hz. Aişe anlatımlarına metodolojik bir inceleme: Evlilik yaşı ve İfk hadisesi

İslam ve Hz. Muhammed hakkında üretilen, İslam dışı unsurlara ait literatürün ilk örnekleri, VII. yüzyılda görülmeye başlamıştır. Başta yakın coğrafyada olmak üzere, farklı kültür ve medeniyetlerin savunmacı bir refleksle ürettiği metinlerdeki olumsuz algı ve tasavvurlar, zamanla oryantalistik çalışmaların kaynağı haline gelmiştir. Ancak, İslam ve Hz. Muhammed'e dair algı ve yaklaşımlar, tarihsel süreç içerisinde çeşitli kırılmalar yaşamıştır. Oryantalistlerin algı ve yaklaşımlarındaki kırılmaların nedenleri arasında, siyasi saikler, ideolojik arka plan ve paradigma değişimleri gibi sebeplerin varlığı kaçınılmazdır. Biz, değişimin sebepleri arasında oryantalistlerin Hz. Muhammed'in hayatına dair kullandıkları kaynakların niteliğinin de belirleyici bir etken olduğu kanaatindeyiz. Nitekim, oryantalist çalışmalarda belirgin değişimin müşahede edildiği XIX. yüzyılın ikinci yarısı, aynı zamanda İslam tarihinin erken dönem kaynaklarının temel referanslar haline geldiği dönemdir. Kaynakların etkisiyle anlatımlara yansıyan algı değişimini göstermek adına, XVII-XX. yüzyıllara ait belirli oryantalist çalışmalar esas alınmıştır. Seçilen oryantalist çalışmalarda anlatım-kaynak ilişkisini ortaya koymak için, İslam tarihinde önemli bir figür olan Aişe bint Ebî Bekr'i merkeze alarak, evlilik yaşı ve İfk hadisesi, örneklem konusu olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, oryantalistlerin anlatımlarının dayandığı kaynakların niteliğini incelemekteyiz. Dolayısıyla, genelde tarihsel eleştiri yöntemini esas alırken, özelde kaynak eleştirisi yöntemini uygulamaktayız. Oryantalistlerin Aişe'nin evlilik yaşı ve İfk hadisesine dair anlatımlarını, referans aldıkları kaynaklar bağlamında incelediğimizde, değişimin izlerine dair bulgulara ulaşmaktayız.