Osmanlı arşiv belgelerine göre şura-yı devlet (1868-1922)/(1284-1341)

Meclis-i Vâlâ'nın lağvedilmesi üzerine 1868'de Divân-ı Ahkâm-ı Adliye ile birlikte kumlan Şûrâ-yı Devlet'in görevleri şunlardır: I-Hûkümeti oluşturan bakanlıklara; yatırım, finans, harcama, vergi, tesis kurma, altyapı, ziraat, ticaret, eğitim, savunma, denizcilik, iç güvenlik ve personel istihdamı konularında danışmanlık yapmak, planlama ve koordineyi sağlamak. 2-Yine bu bakanlıklara ait kanun ve yönetmelikleri hazırlamak, değiştirmek ve yorumlamak. 3-Halk ile devlet arasındaki idarî davalara bakmak ve memurları yargılamak. Bunlarla beraber denetim görevi de bulunan kurum, yürütmeye ise asla karışmaz. Şûrâ-yı Devlet bu görevleri bünyesinde bulunan daireler vasıtasıyla yerine getirir.Dairelerde bir Reis-i ;Sâni ve yeteri kadar da üye bulunur. Havale edilen konular buralarda müzakere edildikten sonra karar yazılır. Daireler, Şûrâ-yı Devlet Reis-i Evveli'ne bağlıdır. Danışmanlık hizmeti veren dairelerle (Dahiliye, Maliye, Nâfia, Maarif, Ticaret-Zaraat v.b.) yasama görevi gören daireye (Tanzimat Dairesi), Devâir-i İdare denir. Yargılama yapan daireye (Muhâkemât Dairesi) ise, Mehâkim-i İdare adı verilir. Bu dairelerde görüşülen kanun, yönetmelik ve bazı önemli hususlar bir defa da Hey'et-i Umûmiye'de (Genel Kurul) görüşülür, ondan sonra karara varılır. Şûrâ-yı Devlet'in aslî personeli olan Reis-i Evvel, Reis-i Sâni'ler ve Azâ'ların görevleri, haklan ve seçilme şartları yönetmeliklerle tesbit edihrüştir. Özellikle üyeler; hukukçu, ilim adamı, asker ve bürokratlardan atandığı gibi, taşradan da temsilciler belirlenirdi.Bunlar arasında müslüman olmayanlar da oldukça fazladır. Şûrâ-yı Devlet'in bürokratik işlemleri; Başkâtip (Genel Sekreter), Muavin, (Raportör), Mülâzım (Editör) ve diğer görevlilerden oluşan Hey'et-i Tahririye (Yazı Heyeti) tarafından yürütülür. Bunların amiri Başkâtip 'tir ve o da Reis-i Ewel-e bağlıdır. Şûrâ-yı Devlet daireleri 54 yıllık süre içerisinde pek çok isim ve görev değişikliklerine uğramıştır. Bu değişiklikler ya zaruretten dolayı veya siyasi tercihlerden dolayı olmuştur. Genellikle beş olan daire sayısı bazen bire inmiştir. Yargıyla ilgili olan dairede de yine bazı değişiklikler olmuş ve yargı safhaları için (Bidâyet-Istinaf-Temyiz) ayrı ayrı mahkemeler kurulmuştur. E. Meşrutiyet'ten sonra ise bu yetkiler de diğer mahkemelere nakledilmiştir. Şûrâ-yı Devlet' e evrak Sadâret'ten havale edilir ve burada alman karar da yine Sadâret aracılığıyla diğer bakanlıklara ulaştırılır. Görüşülecek konunun raporunun hazırlanması, müzakere edilmesi, oylanması ve kararın yazılması usulleri yönetmeliklerle belirlenmiştir. Yani Şûrâ-yı Devlet ve daireleri, bir sistem dahilinde işlemektedir. 1922 yılında Osmanlı Devletiyle beraber Şûrâ-yı Devlette sona ermiştir. Ancak Cumhuriyet'ten sonra aynı isimle tekrar kurulmuş ve daha sonra ise Danıştay adını almıştır.