Osmanlı idari taksimatında Şırnak kazası ve aşiretler arası mücadeleler(1850-1914)

Osmanlı İmparatorluğu mükemmel bir idari sistem çerçevesinde yönetilmekteydi. Bu idari sistem yukarıdan aşağıya doğru eyaletler, vilayetler, sancaklar, kazalar, nahiyeler ve köylerden teşekkül edilmekteydi. Tanzimat Fermanı ile beraber imparatorluğun sosyal, ekonomik, idari, kültürel ve siyasi yapısında değişikliğe gidilmiştir. Bu devrin en önemli özeliklerinden biri de merkez ve taşra idarelerinde yapılan değişikliklerdir. Hiç şüphesiz modern anlamdaki idare sistemin oluşumunda, yapılan bu değişikliklerin etkisi büyüktür. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı idari taksimatına nahiye statüsünde dâhil olan Şırnak; Bitlis, Hakkâri ve Van vilayetleri sınırında yer aldığından dolayı 1875 yılında kazaya tahvil edilmiştir. Bundan sonraki süreçte kaza idaresi için gerekli memurlar Şırnak?a atanmaya başlanmıştır. Böylece kazada düzenli bir idari yapılanmaya gidilerek, kaymakam başkanlığında kaza idare meclisi kuruldu ve çalışmalarına başladı. Fakat bu durum böyle devam etmeyerek 1886 yılında Şırnak kazası lağv edilerek tekrardan nahiyeye tahvil edildi. Şırnak?ın kaza statüsünü kaybetmesini kendi iç dinamiğinde aramak gerekir. Özellikle Şırnak?ta ikamet etmekte olan aşiretler çoğu zaman merkezi idarenin uygulamalarına karşı çıkmışlardır. Çünkü merkezi idarenin tam anlamıyla tesisi onlar için bir güç kaybı olabilirdi. Bu nedenle idareciler ile aşiret reisleri zaman zaman karşı karşıya gelmişlerdir. Gerek halkın merkezi hükümete yaptığı itirazlar, gerekse yer aldığı coğrafi konum nedeniyle Şırnak, 23 Temmuz 1914?te tekrardan kazaya tahvil edilmiştir. Tez çalısmamızın amacı, sınırlarını 1850?1914 olarak belirledigimiz dönemde Şırnak Kazası?nın siyasi, idari ve sosyal tarihini ele alarak bir ?kaza? tarihini ortaya koymaktır. Tanzimatla beraber kazada uygulanan idari taksimat ve yörede yaşayan aşiretlerin birbirleriyle olan münasebetleri tez çalışmamızın kapsamını meydana getirmiştir. Çalışmamızda Osmanlı Arşiv Kaynakları ve Diyarbekir Vilayet Salnameleri?nin yanında dönem hakkında bilgi veren ikinci el kaynaklardan da yararlanılarak konu bütünlüğü sağlanılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı İmparatorluğu, idari yapı, kaza, Şırnak, aşiret.