Osmanlı - İngiltere dış ticaretinde aktörler ve mal kompozisyonu (1800-1838)

Osmanlı Devleti'nin 19. Yüzyılın ikinci yarısında İngiltere ile olan ticari ilişkilerini konu edinen bu çalışmada, 1800-1838 dönemi için Osmanlı-İngiltere dış ticaretine konu olan ürünler ve bu ürünlerin sınıflandırılması yanında, söz konusu ticaretin merkezinde yer alan Levant Kumpanyası ve Kumoanya mensubu aktörlerin durumu analiz edilmiştir. Bu analiz yapılırken, Osmanlı-İngiliz ticsret verilerinin yer aldığı ve Londra'daki İngiliz Ulusal Arşivi'nde mahfuz bulunan gümrük defterlerindeki (CUST) veriler kullanılmıştır. 19. yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadi hayatının, özellikle ticari faaliyetlerde Avrupalı devletlerin nüfuzu artmaya başlamış, zamanla Osmanlı ekonomisi dış ticari ilişkiler açısından Avrupalı devletler ile daha bağımlı bir duruma gelmiştir. Osmanlı İmparatorluğu ve İngiltere arasındaki ekonomik ilişkiler, İngilizlerin bölgede yürüttükleri siyasetle de yakından ilişkilidir. İngilizler bölgedeki siyasi üstünlüklerini ticari alana yansıtmayı başarmışlardır. İngiliz tüccarlar ahidname ve diğer ticari anlaşmalarla birçok avantaj, ayrıcalık ve düşük ithalat vergilerinden yararlanmışlardır. Bütün bunlar Osmanlı coğrafyasının, ticari meseleler bağlamında İngiliz tüccar ve şirketlerinin çeşitli hammadde kaynağına ulaşmasındaki en önemli coğrafi alanlardan birisi haline dönüşmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler ışığında, 19. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki ticaretin temel aktörlerinin ve mal kompozisyonunun incelenmesi, iki ülke arasındaki ticaretin gerçek boyutlarının anlaşılması ve bu ticari ilişkilerin Osmanlı İmparatorluğu'nun son yüzyılı içerisindeki etkisinin değerlendirilmesi açısından önem arzetmektedir.