Osmanlı jurnal teşkilatı ve 19. yy Aydın Sancağı Jurnal Defterleri

II. Mahmud'un iktidarı Osmanlı Devleti'nin modernleşmesi açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. 19. yüzyılda devletin merkezileşme yolunda ilk adımı, geleneksel düzenin önemli öğesi olan yeniçeri ocağının kaldırılmasıyla atılmıştır. Jurnal Teşkilatı, yenileşme çabalarının faaliyet gösterdiği bu dönemde kurulmuştur. Teşkilatın kurulduğu yerlerde meydana gelen her türlü olayı, yaşanan gelişmeleri günlük olarak kaydetmek için jurnal kâtipleri görevlendirilmiştir. Bu kâtipler, bulundukları sancak ve kazalara gelip giden kişilerin isimleri ve eşkâl bilgileri ile nereye ne amaçla gelip gittikleri, bulundukları yerlerde meydana gelen her türlü sosyal ve iktisadi olayları, doğan ve ölen kişilerin bilgileri içeren demografik olayları, olağanüstü durumlar ile mahkemelerde görülen çeşitli davalar hakkında bilgiyi bu defterlere kaydetmişlerdir. Kaydedilen bu bilgiler, haftalık ya da on beş günlük periyodlar halinde sancak merkezine gönderilirken, buradan da ayda bir İstanbul'a gönderilmiştir. Bu arşiv defteri üzerinde durulmayan, oldukça az çalışmaya konu olan bir defter türü olmuştur. Bu sebeple çalışmamızda öncelikle Jurnal Teşkilatı ve defterleri hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından Aydın Sancağında görevli jurnal kâtipleri tarafından kaydedilen Birgi ve Tire jurnal defterleri ile Anadolu Jurnal Defteri I'de yer alan özetlemelerden Aydın ile ilgili yer alan kayıtlar tespit edilerek 19. yüzyıl Aydın Sancağı'nın sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasi hayatına dair değerlendirmeler yapılmıştır.