Osmanlı öncesi Harput'un tarihi ve dini yapısı

Harput kuzey ve kuzeydoğudan Keban Baraj Gölü içerisinde kalan Murat nehri vadisi, güneybatıdan Fırat nehri vadisi, batıda ise Hasan dağı ve Piran Dağı ile çevrilidir. Çok eski bir yerleşim yeri olan Harput Hısn-ı Ziyad, Zaid, Kharpote, Ziate Castellum, Harbirt, Handzit, Harputaş, Harputavanas, Hairberd gibi bir çok isimle anılmıştır. Bu yörede Hurriler, Hititler, Muşkiler, Asurlular, Urartular, Medler, Persler, Partlar, Sasaniler, Selevkoslar, Ermeniler, Romalılar, Bizanslar bir süre varlığım devam ettirmişlerdir. Anadolu'ya Türklerin gelişiyle Harput ve çevresinde sosyal ve dini bağlamda birçok değişim gerçekleşmiş, yöre büyük ölçüde İslamiyet'in etkisine girmiştir. Bu yöreye hakim olan Türk devletleri içerisinde Çubukoğullan, Artuklular, Selçuklular, Moğollar, Akkoyunlular, Safevileri zikredebiliriz. Harput çevresinde Artuklular ve Selçuklulardan kalma bir takım eserler görülmektedir. Harput kalesi, Ulu Cami, Arap Baba Mescidi ve Türbesi'ni örnek olarak gösterebiliriz. Anahtar Kelimeler: Harput, Anadolu, Türkler, Din, Tarih.