Osmanlı'da Türkçe yazılmış matbu kırk hadislerin din eğitimi açısından incelenmesi

Eski çağlarından beri birçok inanç ve kültürde kırk sayısı kutsal ve uğurlu sayılmıştır. Kırk rakamına yüklenen kutsallık, başta Ortadoğu coğrafyası olmak üzere dünyanın her tarafında; semavî dinlerde ve eski medeniyetlerde de görülmektedir. Tarih boyunca Arapça, Farsça ve Türkçe olarak çok sayıda kırk hadis yazılmış ve tarihsel süreç içerisinde kırk hadis yazma, bir geleneğe dönüşmüştür. Aynı veya farklı konularda kırk adet hadisin seçilmesiyle oluşan "Kırk Hadis" eserlerini yazanlar arasında, ulemanın dışında, şairler, mutasavvıflar ve diğer meslek grubundan kişiler de bulunmaktadır. Kırk hadisler, İslam'ın inanç, ibadet, ahlak ve diğer konulardaki görüşlerini, insanların anlayabileceği sadelikte sunmuş, bireylerin dini tavır ve davranışlarında istendik değişiklikler meydana getirmede etkin rol oynamıştır. İnsanların hadisler yoluyla dini bilgiye ulaşması, kırk hadis derlemeleri sayesinde kolaylaşmıştır. Büyük hadis külliyatları, kırk hadislerin oluşmasıyla taşınabilir boyuta ve sayıya inmiştir. Anlaşılması uzmanlık isteyen hadis kaynakları, bu tür çalışmalarla kitlelerin anlayabileceği sadeliğe getirilmiştir. Kırk hadis geleneği eğitim ve öğretim açısından incelediğinde kırk hadislerin din eğitimi açısından önemli bir işleve sahip olduğu görülmektedir. Osmanlı, kırk hadislere karşı çok büyük ilgi göstermiştir. Osmanlıda kırk hadisler üzerine yapılan telif, tercüme ve şerh çalışmaları, Türkçe'nin dışında Arapça, Farsça olarak da yapıldığı görülmüştür. Osmanlının Türkçe olarak yazdığı kırk hadislerin, Arapça ve Farsça yaptığı kırk hadis çalışmalarından daha başarılı olduğu görülmüştür. Osmanlıda XIV. ve XXI. yüzyıllar arasında altmış tane Türkçe kırk hadis çalışması yapıldığı ve bunlardan on iki tanesinin matbu olarak neşredildiği tespit edilmiş. Bu araştırmada, Osmanlıda Türkçe yazılmış ve matbu olarak neşredilmiş on iki kırk hadis eseri, din eğitimi açısından incelenmiştir. Yapılan çalışmada genel olarak kırk hadisler ve tarihi seyri, kırk hadislerin yazılma amaçları, kırk hadislerin çeşitleri ve konuları incelenmiştir. Çalışmada Osmanlıda Türkçe yazılıp matbu olarak neşredilmiş kırk hadislerin benzer ve farklı yönlerine, kırk hadislerde görülen eğitim ilke ve metotlarına, eserlerin din eğitimi açısından önemine de yer verilmiştir.