Osmanlı-Türkiye modernleşmesinde ordunun rolü: Tarihsel kurumsal ve mesleki etkenler

Bu tezde, ordunun ve askerliğin tarihsel süreci, kurumsal gelişimi ve değişimi ile Türk modernleşmesinde oynadığı belirleyici rolün nedenleri ve sonuçları arasındaki muhtemel bağıntıları bulgulaması amaçlanmıştır. Bu çerçevede, Türkiye tarih yazıcılığına ve özelde Osmanlı-Türkiye modernleşmesine dair yerleşik literatürün ve kuramsal yaklaşımların eleştirel tahlili yapılarak, Türkiye'de ordu ve askerlik mesleği ile modernleşme arasındaki bağlantılar çağdaş disiplinler arası yöntem ışığında sorgulanacak, yeni bir senteze varılmaya çalışılacaktır. Analizlerini devlet ve toplum ilişkileri ve hiyerarşisi temelinde oluşturan gelenekçi; ganimet, iktâ ve tımar gibi geleneksel; ticaret ile sanayi gibi modern ekonomik olgular üstünde kuran Marksist; Batı uygarlığıyla kültürel ilişkilere ve farklılıklara dayandıran modernleşmeci ekollerin tümüne hâkim olan, orduyu ve askerlik mesleğini siyasetle ve toplumla ilişkileri etrafında modernleşmenin ancak bir tarafı ve öğesi sınırlılığında ele alan anlayıştan farklı olarak başlı başına ordunun ve askerlik mesleğinin iç yapısını ve dinamiklerini merkeze alan spesifik-kurumsalcı bir metot önerisi geliştirilmeye çalışılacaktır. Bu amaçla, Türk askerî tarihinin Asyatik temellerinden günümüzdeki neoliberal-girişimci savunma sanayi evresine kadar olan tarihsel gelişim sürecinde dönemsel ve evrimsel bir güzergâh takip edilecektir. Sonuçta, ordu ve askerlik mesleği ile sivil toplum ve siyaset arasında ayrım ve ikilem, yer yer çatışma gözeten yerleşik anlayışlara yönelik sorgulayıcı bir paradigma çerçevesinde, toplumsal ve Türkiye'de siyasal bilincin arkaik temellere dayalı etno-kültürel kodları doğrultusunda askerî kişilik ve değerlerle bütünleşmiş olup olmadığı ve Osmanlı-Türkiye modernleşmesi sürecinde ordunun yerini belirleyen temel etkenin bundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı sorusunu yanıtlamanın imkânları aranacaktır.