Otel işletmelerinde emek sömürüsü, tahakküm ve direniş ilişkilerine dair niteliksel bir araştırma

Bu araştırmanın amacı, otel çalışanlarının emek sömürüsü, tahakküm ve direniş deneyimlerini nasıl algıladıklarını derinlemesine betimlemektir. Araştırmanın kuramsal zeminini emek süreci kuramı, John Scott'ın tahakküm ve direniş sınıflandırması ve Bourdieu'nün alan teorisi oluşturmaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenerek, çalışanların sömürü, tahakküm ve direniş deneyimlerini nasıl algıladıkları fenomenoloji deseniyle ortaya çıkarılmıştır. Araştırma kapsamında Antalya ilinde bulunan dört ve beş yıldızlı otel işletmelerinde çalışan 28 kişiyle yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, sektördeki istihdam biçimleri ve çalışma koşulları incelendiğinde otel çalışanları yüksek düzeyde emek sömürüsüne maruz kalmaktadır. Bununla birlikte çalışanların kontrol mekanizmaları üzerinden hem sömürüldüğü hem de sıkı denetim altında tutulduğu saptanmıştır. Ayrıca çalışanların, yöneticiler, patronlar, müşteriler ve diğer çalışma arkadaşları tarafından fiziksel, maddi, ideolojik tahakküme ve statü tahakkümüne maruz kaldığı tespit edilmiştir. Çalışanların sömürü ve tahakküm pratiklerine karşı alanın vadettiği çıkarlar (illusio), işsizlik ve baskı korkusu, bağlılık, hukuki yetersizlikler ve örgütlü mücadele eksikliği nedeniyle çoğu zaman boyun eğdiği ancak gündelik direniş pratikleriyle de zaman zaman karşı koyduğu görülmüştür. Alanda büyük ve kolektif direniş pratiklerinin olmadığı, ancak bazı gündelik direniş pratiklerinin sömürü ve tahakkümü geriletme ve yavaşlatma potansiyeli içerdiği tespit edilmiştir. Alanda hem itaat hem de direniş sonrası sömürü ve tahakküm pratiklerinin yeniden üretildiği sonucuna varılmıştır.