Özbek Türkçesinde fiil: Uçqun Nazarov'un romanları örneği

Dünyada varlık ve hareket olmak üzere iki unsur bulunmaktadır. Varlık ve kavramlar isimler ile karşılanırken hareketlerin dildeki karşılıkları fiillerdir. Varlıkların yapmış olduğu işi, oluşu ya da hareketi, birbirinden farklı ekler alarak zamana ve şahsa bağlı şekilde anlatan kelimeler olan fiiller, cümle kuruluşunun ana ögesi olsa da cümle içerisindeki diğer kelimeler ile bir anlam bütünlüğü oluşturmaya, onlarla anlam ilişkisi kurmaya mecburdur. Fiilin cümle içerisinde kurduğu ilişkileri belirleyen birden fazla etken olup bunlar fiilin yapısal özelliği, cümledeki konumuna göre almak durumunda olduğu kip, zaman ve kişi ekleri olarak sıralanabilir. Türk literatüründe fiilin dilin sistematik işleyişindeki konumunun belirlenmesi adına pek çok değerli çalışma yapılmıştır. Çalışılan metinlerin Türk dilinin farklı lehçelerinden alınan metinler üzerine olması, yapılan çalışmaların değerini daha da önemli kılmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Özbek yazar Uçkun Nazarov'un Chayon Yili ve Paymona adlı romanları üzerine yapılan bu tez çalışmasında adı geçen romanlardaki fiiller, yapı ve işlevleri bakımından incelenirken aynı zamanda Türk lehçeleri arasında oluşturulan köprüye küçük de olsa bir taş koyabilmek böylece Türk dünyasının birlik ve bütünlüğüne ufak bir katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Çalışma, Giriş, İnceleme ve Sonuç olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Özbek Türklerinin tarihi, Özbek Türkçesi ve edebiyatının tarihî gelişimi ve incelenen romanların yazarı Uçkun Nazarov hakkında bilgi verilmiş, İnceleme bölümünde romanlardan tespit edilen fiiller, yapıları ve fiil çekiminde aldıkları kip, zaman ve şahıs ekleri bakımından ayrıntılı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. İnceleme esnasında detaylı literatür taraması sonucunda ulaşılan pek çok önemli araştırmacının fiil hakkında yapmış olduğu çalışmalardan yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Özbek Türkçesi, Uçkun Nazarov, fiil.