Özel eğitim öğretmenlerinin özel eğitim meslek ve etik ilkelerine yönelik görüşlerinin incelenmesi

Bu yüksek lisans tezi, özel eğitim öğretmenlerinin meslek ve etik ilkelerine yönelik görüşlerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Özel eğitim, bireylerin özel gereksinimlerini karşılamak ve topluma tam ve eşit katılımlarını sağlamak için sunulan eğitim ve destek hizmetlerini içerir. Özel eğitim öğretmenleri, bu hizmetlerin sunumunda kilit rol oynayan profesyoneller olup, mesleklerini etik ve profesyonel ilkeler doğrultusunda icra etmeleri gereken özel bir sorumluluğa sahiptir. Bu bağlamda, öğretmenlerin meslek etiği ilkelerine yönelik farkındalıkları, mesleki uygulamalarındaki tutumları ve karar alma süreçlerinde etik ilkelerin rolü, eğitimin kalitesi üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. Araştırmada, Türkiye genelinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı çeşitli özel eğitim kurumlarında görev yapan 24 özel eğitim öğretmeni katılımcı olarak yer almıştır. Çalışmada Q metodolojisi kullanılmış olup, bu metodoloji katılımcıların subjektif görüş ve inançlarını derinlemesine analiz etmeyi hedeflemiştir. Q metodolojisi, bireylerin belirli bir konu hakkındaki düşüncelerini sistematik bir şekilde değerlendirme imkanı sunarak, bu düşüncelerin altında yatan yapıların ortaya konmasına olanak tanır. Q metodolojisinin uygulanmasında ilk adım olarak, literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda seçilen 30 ifade, katılımcılar tarafından bir dağılım gridinde sıralanmıştır. Verilerin analizi, Q metodolojisi için özel olarak geliştirilmiş olan PQMethod yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. PQMethod yazılımı, katılımcıların sıralamalarına dayanarak faktör analizi yapmış ve bu analiz sonucunda ortak düşünce kalıplarını ve faktörleri belirlemiştir. Faktör analizi, öğretmenlerin meslek ve etik ilkelerine yönelik görüşlerini ve bu görüşlerin altında yatan yapıları ortaya koymak amacıyla kullanılmıştır. Analiz sonucunda, öğretmenlerin görüşleri sekiz ana faktör altında toplanmıştır. Bu faktörler, öğretmenlerin etik ilkeler konusundaki farkındalıkları, mesleki uygulamalarına yansıttıkları tutumlar ve karşılaştıkları etik ikilemler hakkında derinlemesine bilgi sunmuştur. Araştırma bulguları, öğretmenlerin meslek etiği ilkelerine yönelik farkındalıklarının genellikle yüksek olduğunu, ancak bu farkındalıkların mesleki uygulamalara yansıtılmasında bazı zorluklar yaşandığını göstermektedir. Öğretmenler, özellikle adil olma, gizlilik, öğrencilerin haklarına saygı ve profesyonel gelişime açıklık gibi etik ilkeleri önemli bulmakta, ancak bu ilkeleri uygulamada zaman zaman güçlüklerle karşılaşmaktadır. Etik ikilemler, öğretmenlerin mesleki karar alma süreçlerini zorlaştırmakta ve bu durum, öğretmenlerin mesleki destek ve rehberlik ihtiyacını artırmaktadır. Araştırma sonuçları, özel eğitim alanında mesleki etik bilincin artırılmasına yönelik eğitim programlarının geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Özellikle, etik karar alma süreçlerinde öğretmenlere rehberlik edecek mekanizmaların ve sürekli mesleki gelişim fırsatlarının sağlanması önerilmektedir. Bunun yanı sıra, özel eğitim öğretmenlerinin mesleki yeterliliklerinin artırılması, sundukları eğitim hizmetlerinin kalitesini iyileştirmek için kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, özel eğitimde etik ilkelerin uygulanması ve öğretmenlerin mesleki gelişim süreçlerine entegre edilmesi konusunda önemli bulgular sunmaktadır. Araştırmanın bulguları, Türkiye'deki özel eğitim uygulamalarının uluslararası standartlarla karşılaştırılması ve geliştirilmesi açısından da değerli katkılar sağlamaktadır. Ayrıca, eğitim politikalarının ve uygulamalarının etik standartlara uygun şekilde geliştirilmesine yönelik öneriler, özel eğitim alanındaki profesyonellerin mesleki pratiğini güçlendirmek amacıyla ele alınmıştır. Araştırmanın sonunda, öğretmenlerin etik bilincini artırmak ve mesleki karar alma süreçlerinde etik ilkelere daha fazla odaklanmalarını sağlamak için öneriler sunulmuştur. Bu öneriler, hem öğretmenlerin bireysel mesleki gelişimlerine katkı sağlayacak hem de özel eğitim hizmetlerinin genel kalitesini yükseltecektir. Araştırmanın sonuçları, özel eğitimde mesleki etik bilincin yaygınlaştırılması ve bu bilincin mesleki uygulamalara entegrasyonu konusunda rehberlik edecek niteliktedir. Anahtar Kelimeler: Özel Eğitim, Özel Eğitimde Etik, Eğitimde Etik, Etik , Q Metodu