Özel okulların sosyal medyayı kullanımında ortaya çıkan etik problemler

Özel okulların sosyal medya kullanımında ortaya çıkan etik problemleri, etik olarak sorun oluşturabilecek paylaşımları, paylaşımların edinimini ve takibini gerçekleştirmekle ve paylaşımlara karar vermekle yetkili olan bireylerin statü ve yetkinlik durumlarını; sosyal medya yöneticilerinin, okul yöneticilerinin, öğretmenlerin ve velilerin süreçte karşılaştıkları etik sorunları tespit etmeyi amaçlayan bu nitel araştırmada olgu bilim deseni kullanılmıştır. Bu araştırmanın dokümanlarını "Eğitim-Öğretim Hizmeti Verenler İçin Mesleki Etik İlkeler" ve "Kişisel Verilerin Korunması Kanunu", Batı Akdeniz Bölgesi'ndeki illerin (Antalya, Burdur, Isparta) seçilen, anaokulu ve ilkokul kademeleri bulunan altı özel okulun web siteleri, Instagram ve Facebook sayfaları oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu ise bu kurumlarda görev yapan sosyal medya içerik yöneticileri, özel okul yöneticileri, bu özel okullarda görev yapan anaokulu ve ilkokul öğretmenleri ve öğrenci velilerinden oluşmaktadır. Belirtilen özel okulların kurumsal web sitelerinin, Instagram ve Facebook sayfalarının içerikleri 15 ay süreyle takip edilmiş ve depolanmış, süreçte bu kurumlarda görev yapan okul müdürleri, sosyal medya yöneticileri, öğretmenler ve veliler ile görüşmeler gerçekleştirilmiş; görüşmelerde elde edilen veriler içerik analizine tabii tutulmuştur. İçerik analizi sonucunda sosyal medya yöneticilerinin hak kayıplarını, okul yöneticilerinin toplumsal kaygıyı, öğretmenlerin öğrencileri, eğitim süreçlerini ve mesleklerini, velilerin mahremiyeti temel alan etik sorunlara odaklandığı ortaya konmuştur. Ardından görüşmelerde ortaya çıkan etik sorunlar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın "Eğitim-Öğretim Hizmeti Verenler İçin Mesleki Etik İlkeler"i ve "Kişisel Verilerin Korunması Kanunu" paralelinde karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve "Eğitimciler için dijital etik kriterler" oluşturulmuştur. Diğer dokümanlar (özel okulların web siteleri ve sosyal medya hesapları) belirlenen kriterlere göre içerik analizine tabii tutulmuştur. Araştırma sonucunda gerek öğrencilerin gerekse öğretmenlerin mahremiyetinin yeterince korunmadığı, öğrencilere ve öğretmenlere ait bilgilerin kitlesel biçimde yayılma ve başkalarının eline geçmesi riskinin bulunduğu, sınıf ve okul yaşantıları öğrencilerin ve öğretmenlerin özel hayatının bir parçası olmasına rağmen bunun gizliliğinin ihlal edildiği, içerikler olumlu örnek teşkil etmeyi amaçlasa dahi izlenen yol nedeniyle olumsuza dönüştüğü, ideal ve daha tercih edilir paylaşımlar elde etmek için öğrencilerin fiziksel, duygusal, sosyal, kültürel ve ahlaki gelişimleri gözetilmeksizin öğrenciler arasında ayrım yapılabildiği, bazı öğretmenlerin, daha fazla takip ve etkileşim alabilmek adına içinde bulunduğu camianın, görev yaptığı kurumun, velilerinin, öğrencilerinin ve hatta kendisinin saygınlığına ve onuruna gölge düşürecek paylaşımlardan yapmaktan çekinmediği, paylaşımların uzun vadede öğrenci sağlığını ve güvenliğini tehlikeye düşürdüğü, öğrenci ve öğretmenleri tehdide açık hale getirdiği ortaya konmuştur. Ayrıca bu süreç nedeniyle zaman zaman dersin düzen içinde devamlılığının sağlanamadığı, okul yöneticilerinin, web ve/veya sosyal medya paylaşımları ve içerik elde etme sürecinde öğretmenler üzerinde baskı unsuru oluşturabildiği ve süreçte yaşanan olumsuzlukların okul yöneticisi- öğretmen ilişkilerine zarar verebildiği sonucuna ulaşılmıştır. Üstelik bazı öğretmenlerin öğrencilere ait resim, video, vb. sosyal medya paylaşımları yoluyla kişisel menfaat sağlayabildikleri ve paylaşılan içeriklerin ve paylaşım şekillerinin süreci normalleştirip meşrulaştırabildiğinden toplumsal değerlerin olumsuz anlamda dönüşümüne dolaylı olarak neden olabileceği yönünde sonuca varılmıştır. Okul yöneticilerinin ve hatta öğretmenlerin veliler üzerinde paylaşım izni vermeleri için baskı kurabildikleri, süreçte imzalatılan kabul belgelerinin yeterli sayıldığı ve çocuğun rızasının hiçe sayıldığı bir sürecin varlığı araştırmada ortaya konan diğer sonuçlardır. Ayrıca sürecin öğretmenlerin iş tanımlarının bir parçası haline geldiği ve öğretmenlerin iş yükünün artmış olduğu da ortaya konmuştur. Süreçteki paydaşların konuya ilişkin hak ve sorumluluklarının tam olarak farkında olmadığı da araştırma sonuçlarından biridir. Bunların yanında, diğer maddelerin büyük bir kısmı içerik elde etme sürecine yönelik, bir diğer kısmı da kişisel paylaşımlara yönelik olduğundan araştırma kapsamı dışında kalmıştır. Maddelerin oluşturulmasında etkili olan katılımcı görüşleri dikkate alındığında, görüşler dışında destekleyici bir kanıt olmasa dahi diğer maddelere yönelik risklerin varlığı söz konusudur. Çocukları korumanın en temel yolu onları paylaşımların öznesi olmaktan sakınmak olacaktır. Yasalar bir yana, katılımcı görüşlerinin çoğunun da vurgu yaptığı gibi toplumun beklentisi, toplumsal değerler ve genel tutum paylaşımlarda oldukça etkili olmaktadır. Dolayısıyla çocukların paylaşılmamasına yönelik bir bütün halinde oluşturulacak toplumsal tepkiler ve benimsenecek etik anlayış yasalardan çok daha etkili yaptırım gücüne sahip olabilecektir. Bu doğrultuda okul sosyal medya yöneticilerinin, okul yöneticilerinin, öğretmenlerin, velilerin ve öğrencilerin konuya ilişkin yeterli bilgiye ve farkındalığa sahip olmaları adına, hizmet içi eğitimlere/seminerlere yönlendirmeli ve paydaşların sahip olduğu hak, görev ve sorumluluklarına yönelik kişisel farkındalıklarını arttırmalıdır. Süreçteki paydaşlar, bu konuda diğerlerine örnek teşkil edecek tutum, tavır ve davranışlar sergilemelidir. Veliler öğrencilerini bir okula kaydettirirken çocukları üzerinde sahip oldukları hakların bilincinde olmalı, çocukları ile ilgili paylaşımların etkinliklere katılımın ön koşulu şeklinde nitelendirilmesinin aslında bir hak ihlali olduğunun farkında olmalıdır. Politika yapıcılar, denetleyiciler ve öğretmen yetiştiren eğitim kurumları da konuya ilişkin olarak uygulamalarını güncellemelidir. Araştırmacılar içerik elde etme sürecine yönelik gözlemleri de içeren, sürecin farklı yönlerine ve boyutlarına yönelik araştırmalar gerçekleştirebilir. Araştırma resmi öğretim kurumlarında gerçekleştirilerek mevcut araştırmada incelenen yönler devlet okullarının sosyal medya kullanımı açısından incelenebilir. Öğretmenlerin, yöneticilerin, velilerin ve/veya diğer paydaşların konuya ilişkin farkındalıkları ölçmek adına ölçme araçları oluşturulabilir.