Özerk öğrenme ve öğrenci özerkliği üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi

Bu çalışmada YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında 1990-2023 yılları arasında yayımlanmış özerk öğrenme ve öğrenci özerkliği konulu 170 lisansüstü tez incelenmiştir. Söz konusu lisansüstü tezlere "özerk öğrenme", "öğrenci özerkliği" "kendi kendine öğrenme", "otonom öğrenme", "learner autonomy" ve "autonomous learning" anahtar kelimeleriyle yapılan tarama sonucunda ulaşılmıştır. İnceleme ölçütleri, "tezlerin yayımlandığı yıl, yayım dili, yayım türü, konu alanları, bağlı oldukları enstitüler, araştırma yöntemleri, amacı, örneklemleri, veri toplama araçları, bulguları, sonuçları ve önerileri" olarak belirlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Dokümanlar ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veriler betimsel içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, tezlerde özerk öğrenmenin temel prensipleri, öğrenci özerkliğinin teşvik edilmesinde öğretmenlerin rolü, teknolojinin kullanımı ve özerk öğrenme ortamlarının tasarımı gibi çeşitli konular ele alınmaktadır. Tezlerin büyük çoğunluğunun İngilizce dilinde hazırlandığı, az sayıda Türkçe çalışma olduğu görülmüştür. Alan yazında hazırlanacak yeni Türkçe çalışmalarla, yerel öğrenci kitlesine daha uygun ve etkili özerklik odaklı eğitim yaklaşımlarının geliştirilebileceği düşünülmektedir. Yüksek lisans tez çalışmalarının sayısının doktora tez çalışmalarına göre daha fazla olduğu gözlenmiştir. Yapılan çalışmalar en çok eğitim bilimleri ve sosyal bilimler enstitüsüne bağlı birimlerde gerçekleştirilmiştir. Tezlerde çoğunlukla amaçlı ve uygun örnekleme yöntemleri kullanılmıştır. İncelenen çalışmalarda en yaygın olarak tercih edilen yöntem nicel araştırma ve bu yöntemle gerçekleştirilen desenlerin içinde en sık kullanılanı ise tarama desenidir. En yaygın kullanılan veri toplama araçları anket ve görüşmedir. Tezlerin amaçları incelendiğinde özerk öğrenmeyi geliştirmeye yönelik uygulamalar geliştirmek ve bir değişken üzerindeki etkiyi belirlemek gibi hedefler belirlendiği görülmüştür.