Palyatif bakım alan 65 yaş ve üstü hastalarda kırılganlık ve yaşlı istismarı arasındaki ilişki

Bu çalışmanın amacı palyatif bakım alan 65 yaş ve üstü hastalarda kırılganlık ve yaşlı istismarı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Kesitsel tipte olan bu araştırmanın evrenini, 01.05.2023-14.04.2024 tarihleri arasında bir devlet ve bir üniversite hastanesi palyatif bakım ünitesinde yatan hastalar oluşturmuştur. Devlet hastanesinden 68 hasta, üniversite hastanesinden 151 hasta örnekleme alınmıştır. Bu araştırmada veriler Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Edmonton Kırılganlık Ölçeği (EKÖ), Geriatrik İstismar Ölçeği (GİÖ) ve KATZ Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (KATZ GYA) ile toplanmıştır. Veriler tanımlayıcı istatistiksel metotlar (ortalama, standart sapma, medyan, yüzde, minimum, maksimum değerler), Student-t testi, Tek Yönlü ANOVA testi, Pearson Korelasyon Analizi, Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis Varyans Analizi ile değerlendirilimiştir. Yaş ortalaması 74.35±6.06 olan yaşlı hastaların EKÖ puan ortalaması 8.26±2.86, KATZ GYA puan ortalaması 3.23±1.86, GİÖ puan ortalaması 0.68±1.55'dir. Yaşlı hastaların %19.6'sı ihmal, %15.1'i psikolojik, %3.2'si fiziksel, %3.2'si ekonomik istismar ile karşılaştığını ifade etmiştir. Yaşlı hastaların istismarın herhangi bir türü/türlerine maruz kalma oranı %24 saptanmıştır. Yaş, eğitim düzeyi, birlikte yaşanılan kişiler, kronik bir hastalık varlığı, idrar/gaita kaçırma durumu, acile başvuru ve düşme sayısı, kullanılan yardımcı araca göre yaşlı bireylerin EKÖ ve KATZ GYA ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Yaşlı bireylerde aile ve bakım verici ilişkilerinin fiziksel istismar hariç istismarın tüm türleri ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bakım evi, çocuk/torunu ile yaşayan yaşlılarda istismar düzeyi yüksek belirlenmiştir. Yaşlı bireylerde EKÖ puanı arttıkça GİÖ puanının arttığı, EKÖ puanı artıkça KATZ GYA puanın azalmaktadır. Sonuç olarak, yaşlı bireylerin neredeyse dörtte biri istismara uğramaktadır. Kırılganlık ve bağımlılık, yaşlı bireyin kiminle yaşadığı istismara uğramada etkilidir. Özellikle palyatif bakım alan yaşlı ve savunmasız istismar ve ihmal yaşayan yaşlılara yönelik sağlık hizmetlerinde farkındalık ve takip oluşturulmalıdır. Konu hakkında toplumsal duyarlılığı arttırma çalışmaları, yaşlı istismarı ve ihmali konusunda mezuniyet öncesi ve sonrası eğitim ve araştırmalar önerilmektedir.