Panel verilerde çok değişkenli istatistiki modelleme

Panel veri; birimler üzerinden belli bir zaman aralığında yapılan gözlemlerden oluşur. Bununla birlikte panel verinin yapısında zaman serilerinin yer alması, hem özelliklerini hem de problemlerini beraberinde getirir. Panel veri analizi; bir birimin, zaman içindeki değişimini ya da bir değişkenin birimler arası değişimini gösterir ve ilgilenilen değişkenler ile model oluşturarak bir ilişkinin tespit edebilmesini sağlar. Ayrıca, ilgilenilen değişkenler için her bir birim bakımından ilişkileri karşılaştırma imkanı da tanır. Bu çalışmada, 1975-2017 yıllarına ait kişi başına düşen karbondioksit emisyonu, kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla ve yenilenebilir enerji değişkenlerine ilişkin gözlemler kullanılmıştır. İlgilenilen değişkenlere göre kümeleme yapıldıktan sonra panel veri analizine geçiş yapılmıştır. Kümeleme analizinde çok değişkenli panel veri kümeleme yöntemleri kullanılarak beş kümeye karar verilmiştir. Elde edilen kümeler, yeni birimler olarak adlandırılıp panel veri analizi uygulanmıştır. Kurulan sabit etkili model ile birimlerin etkileri tahmin edilmiş ve uzun dönem ilişkileri incelenmiştir. Ek olarak karbondioksit emisyonu, yenilenebilir enerji, GSYİH ve ülke ortalamalarına göre de kümeler oluşturularak kointegrasyon ilişkileri araştırılmıştır.