Pay defteri

Çalışmamızın konusunu oluşturan pay defteri, anonim ortaklıkta senede bağlanmamış pay, nama yazılı pay senedi ve intifa hakkı sahipleri için tutulmaktadır. 6762 sayılı TTK döneminde ETTK. m. 66 anlamında ticari defter olup olmadığı tartışmalı olan pay defteri, 6102 sayılı TTK döneminde, anonim ortaklığın kanun gereği tutmak zorunda olduğu muhasebeye ilişkin olmayan ticari defterler arasında sayılmıştır (TTK m. 64/4).Yine eski kanun döneminde, pay defterine ilişkin düzenlemenin çok sınırlı bir düzenleme olmasına yönelik getirilen eleştiriler dikkate alınmış ve defterdeki kayıt çevresi genişletilmiştir. Getirilen düzenlemede pay defterinde pay sahiplerine ve intifa hakkı sahiplerine dair bilgiler, ad, soyad, unvan ve adres bilgileri olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte öğretide haklı olarak, pay defterinde yer alması gereken bilgilerin sınırlı sayıda olmadığı, defterde yer alması gereken kayıtlar dışında bazı hususların da defterde bulunmasının faydalı olacağı ifade edilmektedir. Pay defteri, ortaklıkta senede bağlanmamış pay, nama yazılı pay senedi sahipleri ve intifa hakkı sahipleri için tutulmaktadır ve hem paya bağlı hakları kullanacak hem de ortaklığa karşı yükümlülükleri yerine getirecek kimselerin tespiti konusunda ortaklığın başvurabileceği bir kaynak konumundadır. Bu anlamda defterin pay sahipliği haklarında da önemli bir etkisi bulunmaktadır ve bu etkinin ortaya çıkardığı hukuki sonuçların da ayrıca ele alınması gerekmektedir. Pay defterine kayıt, ortaklığa iletilecek kayıt talebi üzerine yapılmaktadır. Kayıt talebinin ortaklığa iletilmesinden sonra ortaklığın, başvuruyu inceleme yükümlülüğü devreye girmektedir. Bu yükümlülük, defterde kayıtlı kimselerin pay sahibi ve intifa hakkı sahibi olarak kabul edilmesi nedeniyle önemlidir. Bu yükümlülük, ortaklığın pay defterine kayıtla ilgili karar vermesi konusunda, özellikle devrin ve pay üzerinde intifa hakkı tesisine ilişkin işlemin ususlüne uygun şekilde yapılıp yapılmadığının incelenmesinden oluşmaktadır. Nitekim pay defterine ilişkin TTK. m. 499/2 hükmünde, payın usulüne uygun olarak devredildiğinin veya üzerinde intifa hakkı kurulduğunun ispatıyla birlikte pay defterine kaydın yapılacağı açık bir şekilde ifade edilmiştir. Dolayısıyla ortaklık, devre veya intifa hakkına ilişkin belgeleri inceledikten sonra, yapılan işlemlerin usulüne uygun olduğunu tespit ettiği takdirde, deftere kaydı gerçekleştirecektir. Pay defteri açısından önem arz eden diğer bir durum, ortaklık tarafından kayıt talebinin onaylanmasına veya reddedilmesine ilişkin vereceği karar ve bu kararın hukuki sonuçlarıdır. Onay kararıyla birlikte payı devralan ve intifa hakkı sahibi, ortaklıkla ilişkilerde hak sahibi olarak kabul edilmektedir. Pay defterine kayıt talebi reddilen kimsenin ise, ortaklığa karşı pay sahipliği sıfatını ileri sürmesi mümkün değildir. Bu noktada ise, pay defterine kayıt davası açılarak deftere kaydın yapılması talep edilmektedir. Ancak özellikle ifade etmek gerekir ki, bağlı nama yazılı pay senetlerinde deftere kayıt talebinin reddi, nama yazılı payın borsaya kote edilip edilmemesine göre farklı hukuki sonuçları ortaya çıkarmaktadır. Anonim ortaklıkta pay defteri için yapılan açıklamalar, limited ortaklıkta tutulan pay defteri için de geçerlidir. Ancak anonim ortaklıkta payın borsaya kotasyonu ve limited ortaklıkta pay devri gibi farklılaşan niteliklere pay defteri ekseninde tezin ilgili bölümlerinde değinilmektedir. Yine rehin hakkı gibi deftere kaydı gereken hususlar konusunda her iki ortaklıkta getirilen farklı düzenlemelere de yer verilmektedir.