Pediatrik hematopoetik kök hücre transplantasyonu yapılan hastalarda enfeksiyon sürveyansı

Giriş: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu (HKHT) çocuk ve adolesan yaş grubunda birçok malign ve non-malign hastalığın tedavisinde etkin bir tedavi seçeneği olarak kullanılmaktadır. Hematopoetik kök hücre transplantasyonu sonrası erken ve geç dönemde gelişen komplikasyonlar, hastaların prognozunu ve yaşam kalitesini etkilemektedir. Nakil sonrası gelişen enfeksiyonlar morbidite ve mortalitenin önemli bir nedenidir ve hastanede kalış süresini uzatır. Hematopoetik kök hücre transplantasyonu yapılan hastalarda bakteriyel enfeksiyon, invaziv fungal enfeksiyon (İFİ) ve sitomegalovirüs (CMV) viremisi/ reaktivasyonu sıktır. En sık görülen enfeksiyonlar, kateter ilişkili primer kan dolaşımı enfeksiyonları, pnömoni ve idrar yolu enfeksiyonudur. Altta yatan hastalık tipi, genetik polimorfizmler ve farklı kondisyon rejimleri nakil alıcılarındaki enfeksiyonların profilini etkiler. Diğer ilişkili faktörler, bu hastalarda santral venöz kateterler (SVK), komorbidite varlığı, nötropeninin yoğunluğu ve süresi, mukozit ve antimikrobiyal profilaksi kullanımı enfeksiyon komplikasyonlarının gelişimini etkileyebilir. Kanser hastalarında SVK ile ilişkili enfeksiyonların bu popülasyondaki mortalite oranlarında yedi kat artışla ilişkili olduğu bilinmektedir. Nakil sonrası gelişen enfeksiyon nedeni ile morbidite ve mortalite oranı artmaktadır. Son yıllarda destekleyici bakım önlemlerinde sağlanan gelişmeler, immunsupresyon mekanizmalarının daha iyi anlaşılması, yoğunluğu azaltılmış, hazırlık rejimlerinin, yeni antimikrobiyal ilaçların ve profilaksi stratejilerinin kullanıma girmesiyle birlikte morbidite ve mortalite azalmıştır. Hematopoetik kök hücre transplantasyonu 1992'den beri Türkiye'de yapılmasına rağmen, az sayıda çalışma ülkemizde çocuk ve ergenlerdeki kendine özgü enfeksiyon özelliklerini ve komplikasyonlarını ele almıştır. Amaç: Bu çalışmanın amacı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi'nde Hematopoetik kök hücre nakil hastalarında retrospektif olarak enfeksiyon etkenlerini, klinik bulgularını ve prognozu belirlemektir. Kök hücre nakil komplikasyonlarının nakilden sonraki ilk 100 gün içinde mortalite ve morbidite üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Hipotez: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu yapılan hastalarda enfeksiyonlar erken dönem komplikasyon gelişimini etkilemektedir. İkincil hipotez Greft versus host hastalığı (GVHH) ve transplantasyon için kullanılan immunsupresif rejimler, posttransplant fırsatçı enfeksiyon sıklığında artışa neden olmaktadır. Yöntem: Eylül 2014- Aralık 2018 tarihleri arasında Ege Üniveristesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı (AD) Kemik İliği Transplantasyon Ünitesinde allojenik ve otolog HKHT yapılan ve verilerine ulaşılabilen 200 çocuk hastanın transplantasyon sonrası ilk 100 günü çalışmaya dahil edildi. Hastaların verilerine poliklinik izlem dosyalarından ve elektronik hastane kayıtlarından ulaşıldı. Transplantasyon sırasındaki hasta yaşı, kullanılan kök hücre kaynağı, donör ile ilgili bilgiler, verilen kondisyon rejiminin özellikleri, GVHH profilaksisi, donör-alıcı CMV serolojik durumu, transplantasyon öncesi-sonrası bakteriyel enfeksiyon, CMV ve fungal enfeksiyon varlığı, antifungal, antibakteriyel ve antiviral profilaksi, nötrofil engraftman günleri, posttransplant steroid kullanımı, enfeksiyon üreme yeri, enfeksiyon gelişenlerde tanının hangi yöntemle konulduğu, enfeksiyon etkeni, enfeksiyon saptandığında kan hemogram ve biokimya parametreleri, transplantasyon öncesi-sonrası pik CMV DNA ve EBV DNA düzeyleri, transplantasyon sonrası ilk 100 günde mortalite gelişip gelişmediği, mortalite gelişmesi halinde ise nedeni olgu rapor formuna kaydedildi. Araştırmaya yön verecek verilerine ulaşılamayan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Bulgular: Hastaların 115'i (%57,5) erkek, 85'i kız (%42,5) kız olup HKHT yapıldığında ortalama yaş 94,3 ay, median 85 ay (2-252) idi. İzlemde 14 hastaya greft reddi/yetmezliği nedeni ile ikinci kez kök hücre nakli uygulandı. Allojenik kök hücre nakli 187, otolog kök hücre nakli 13 hastaya uygulandı. Hazırlama rejimi dahilinde 33 hastaya TBI uygulandı. Greft versus host hastalığı profilaksisi 182 hastaya verildi. Nötrofil engraftman günü ortalama 17,5 gün, median 17 gün (9-32)'dü ve 7 hastada transplantasyon sonrasında nötrofil sayıları hep 1000/μl üzerinde seyrettiği için nötrofil engraftman gününden bahsedilemedi. 8 hasta greft reddi/ yetmezliği ve 9 hasta eksitus olması nedeniyle 17 hastada engraftman olmadı. Transplantasyon sonrası 200 hastadan 13 hasta ateşli atak geçirmedi. 187 hasta toplam 323 febril atak geçirdi. Transplantasyon sonrası 323 febril atağın 172 tanesi nedeni bilinmeyen ateş olarak saptandı. 151 bakteriyel febril atağın 66'sının gram pozitif, 85'inin gram negatif olduğu saptandı. Transplantasyon sonrası 90 hastada CMV gelişimi nedeniyle gansiklovir kullanıldı. Transplantasyon sonrası 21 hastada İFİ gelişti. Transplantasyon sonrası CMV reaktivasyonu gelişimi İFİ açısından riski arttırmamaktadır (P=0.799). Transplantasyon sonrası en sık rinovirüs olmak üzere 40 hastada viral solunum yolu enfeksiyonu saptandı. Transplantasyon sonrası en sık rotavirüs olmak üzere 44 hastada viral gastroenterit enfeksiyonu saptandı. Transplantasyon sonrası 25 hastada idrar BK virüs enfeksiyonu saptandı. Toplam 54 hastada akut GVHH gelişti. Transplantasyon sonrası aGVHH gelişenlerde bakteriyel enfeksiyon riski ve CMV gelişim riski artmaktadır (sırasıyla P=0.002, 0.014). Transplantasyon sonrası İFİ gelişimi ile aGVHH arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır (P=0.864). Transplantasyon sonrası steroid kullanımı olanlarda CMV reaktivasyonu daha fazla görülmesine rağmen istatistiksel olarak anlamlı saptanmamıştır (P=0.58). Transplantasyon sonrası steroid kullanımı İFİ gelişim riski arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. (P=0.101). Febril atak öncesi steroid kullanımı olanlarda bakteriyel enfeksiyon gelişim riski artmaktadır (P=<0.001). Kondisyon rejimleri ile bakteriyel enfeksiyon gelişimi, CMV gelişimi ve İFİ riski arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır (sırasıyla P=0.111, 0.175, 0.138). Kök hücre kaynağının transplantasyon sonrası bakteriyel enfeksiyon gelişimi, CMV gelişimi ve İFİ gelişimi arasında istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (sırasıyla P=0.088, 0.499, 0.143). Bakteriyel enfeksiyon ile şok gelişimi istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (P=0.001). Bakteriyel enfeksiyon ile yoğun bakım yatışı istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (P=0.003). Transplantasyon sonrası ilk 100 günde %9 mortalite görülmüştür. Tartışma: Çocukluk çağında değişik endikasyonlarla farklı hazırlama rejimi, donör ve kök hücre kaynağı kullanılarak HKHT yapılmış heterojen bir hasta grubunda, HKHT sonrası yapılan değerlendirmede hastaların %43,5'unda bakteriyel enfeksiyon saptandı. Akut GVHH gelişen hastarda bakteriyel enfeksiyon riski ve CMV gelişim riskinin arttığı gözlendi. Nakil sonrası steroid kullanımı olanlarda bakteriyel enfeksiyon gelişimi riskinin arttığı görüldü. Bakteriyel enfeksiyon gelişen olgularda yoğun bakım yatış oranı %24,1 idi. Çocukluk çağında HKHT yapılan hastaların enfeksiyon ilişkili mortalite 13 (%6,5) saptandı. Anahtar Kelimeler: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu, Bakteriyel enfeksiyon, CMV viremisi, CMV reaktivasyonu, İnvaziv fungal enfeksiyon, Greft Versus Host Hastalığı, Mortalite