Performans sanatlarındabeden-mekan ve sınır ilişkisinin black box sahnelerde incelenmesi

Çevremizdeki dünyayı tüm bedensel varlığımızla izler, dokunur, dinler ve ölçeriz. Deneyimsel dünya, bedenimiz etrafında organize olarak bedenimizin, hafızamızın ve kimliğimizin sınırını oluşturur. Benlik imgesi, mekânsal ve durumsal varoluşundan ayırmanın imkânsız olduğu ölçüde, çevre ile sürekli diyalog ve etkileşim içinde bulunur. Mimarlık ise tüm bu bedensel deneyim esnasında dış dünya ile aramızda bir aracı olarak işler. Bir mekanın tanımlanması ve kurulmasında beden, bireyin çevreyle ilişki kurma aracı olarak temel bir rol oynamaktadır. Beden bir mekan deneyimlerken, mekana çevresel ve estetik düzlemde yeni anlamlar yükler; bir başka deyişle, mekanı yeniden üretir. Beden ve mekanın birbirlerine karşı sergiledikleri tepkisellik ise beden-mekan etkileşimi olarak karşımıza çıkar. Bu tez çalışmasında beden ve mekanın ampirik ilişkisi, bedenin birincil önemde olduğu tiyatro sanatında bedensel farkındalığın açığa çıkmasına en çok izin veren yalın mekanlar olan black box sahneler arka planında ortaya konmaktadır. Çalışma kapsamında çevreyi algılama ve anlamlandırma aracı olan beden, etkileşimin ana kurucu öğesi olarak ele alınırken; mekan beden tarafından algılanıp anlamlandırılan ve yeniden üretilen ve dolayısıyla bedenin hakim olduğu alan olarak ele alınacaktır. Bedenin bedenle olan etkileşiminden doğan hareket, gerçekleştiği mekanın tasarımına dair sınırsız ihtimali beraberinde getirmektedir. Bedenin mekanla etkileşiminde bedenin geçirdiği soyutlama süreci ve sağ-sol, yukarı-aşağı gibi yön tanımlarının anlamını kaybetmesi, black box sahnelerde daha görünür olmaktadır. Black box mekanlar, tasarlanmış ve organize edilmiş bir mekandan ziyade, izole bir ilişkiler ağının mekanı olarak yeniden tanımlanmakta ve üretilmektedir. Bu deneyime seyircinin de dahil edilmesiyle mekansal sınırlar, sahnedeki hareketin yanı sıra seyircinin eklediği parametrelerle dönüşmektedir. Dolayısıyla black box sahneler, stabil ve durağan bir mekan algısının aksine, oyuncuların birbirleriyle ve izleyiciyle etkileşimiyle dönüşen eşikleri barındıran yeni tasarım ihtimallerini barındırmaktadır. Bu anlamda bu tez çalışması, mimarlık ve tiyatro disiplinlerinin kesişiminde yeni "mekan" olasılıklarını vurgulamaktadır. Dört bölümden oluşan tez çalışmasının ilk kısmında çalışmanın amacı, varsayımları ve kapsamı tanımlanmakta ve izlenen yöntemler ve kısıtlara yer verilmektedir. İkinci kısımda, beden ve mekan kavramları ile bu kavramların birbiri ile etkileşimi üzerine literatür taramasına yer verilmiş; black box sahneler ve İstanbul'daki yapılaşma ve güncel tiyatro ortamındaki yeri, literatür taramasının ürünü olan teorik arka plan dahilinde açıklanmıştır. Üçüncü kısımda black box sahnelerde beden ve mekan etkileşimine dair unsurlar, İstanbul'daki üç black box sahnede sergilenen üç oyun üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Son kısımda ise karşılaştırmalı analizlerin sonuçları, literatür taraması ışığında değerlendirilerek çalışmanın sonuçları ortaya konulmuştur.