Performans teorisi bağlamında profesyonel turist rehberliği

Profesyonel turist rehberliği, ören yerlerinden milli parklara, turizm işletmelerinden müzelere olmak üzere farklı alanlarda sahnelenen, turistlerle birebir temas halinde gerçekleşmesi ve bireylerarası kültürel etkileşimi sağlaması itibarı ile özel önem taşıyan, ekonomik bir faaliyet olmasının yanı sıra uluslararası tanıtımdaki rolü nedeniyle hem gelişmiş hem gelişmekte olan ülkelerde önem taşıyan çeşitli performans, eylem ve faaliyetler bütünüdür. Bu bağlamda, profesyonel turist rehberleri, turistik deneyimin üretilmesindeki rollerinin yanı sıra ekonomik, sosyal, siyasi ve kültürel bağlamda rolleri olan aktörlerdir. Bu tez çalışması profesyonel turist rehberliğini, sahnelenen bir performans olarak ele almakta ve profesyonel turist rehberliği performansını, turist rehberlerinin bakış açısı ile anlamayı amaçlamaktadır. Alan yazında turist rehberliği performansı sıklıkla turist bakış açısına odaklanılarak çalışılmıştır. Tez profesyonel turist rehberliğini, turist rehberlerinin bakış açısıyla ele alması ve teorik çerçeve olarak performans çalışmalarının sunduğu performans kuramını profesyonel turist rehberliğine uygulaması bakımından yenilik taşımaktadır. Profesyonel turist rehberlerinin performanslarını keşfetmeye ve turist rehberlerinin öznel değerlendirmelerini derinlemesine anlamaya yönelik bir çalışma olması nedeniyle, nitel araştırma deseni benimsenmiştir. Öznel anlamları, ilişkiler, faaliyetler ve kendi bağlamları içerisinde anlayabilmek hedeflenmiştir. Veri toplama aracı olarak, yarı yapılandırılmış görüşme kullanılmıştır. Görüşme soruları, alanyazın ve çalışmanın teorik çerçevesini oluşturan Schechner'in (2013; 2020) "bir uzay-zaman dizisi olarak performans süreçleri" boyutları çerçevesinde hazırlanmıştır. Buna göre, profesyonel turist rehberlerinin "performans öncesi", "performans sırasında" ve "performans sonrasında" sergiledikleri performansları keşfetmeye yönelik üç boyut bulunmaktadır. Çalışma kapsamında yapılan görüşmeler, 9 farklı turist rehberleri odasına bağlı 22 profesyonel turist rehberi ile 2021 yılında Mart-Mayıs ayları arasında gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların onayı ile sesli kayıt alınmış; her görüşme sonrasında görüşmenin notları ve transkripti hazırlanmıştır. Transkriptler tamamlanınca, öncelikle birkaç kez genel okuma yapılmış, sonrasında kodlama ve temaların oluşturulması aşamasına geçilmiştir. Bu aşamada ilgili alan yazın ve Schechner'in performans teorisi birincil çerçeveyi sağlamış ve ayrıca katılımcı görüşlerinin kendine özgü özellikleri de değerlendirmeye alınmıştır. Çalışma sonuçları göstermektedir ki profesyonel turist rehberliğinde, performans başlamadan önce, "bireysel hazırlık", "seyahat acenteleri ve turistik mağazalarla ön çalışma" ve "kültürel farklar" ön plana çıkmaktadır. Çalışmanın bulgularına göre, performans esnasında, "tura hazırlama / ısınma ritüelleri", "sahne yönetimi ve tur akışı", "performans ögeleri", "oyunlar ve etkinlikler" ve "turistik deneyimi artırmaya yönelik performanslar" temaları ortaya çıkmaktadır. Performans sonrasına yönelik, "şoför alkışlatma ve bahşiş toplama", "arşiv ve yeni performans fırsatları" ve "gündelik yaşama dönme" temaları ön plana çıkmaktadır. Çalışmanın hedef grubu profesyonel turist rehberleri, turist rehberliği bölümü öğrencileri ve turizmle ilgili meslek sahibi kişilerin yanı sıra, performans çalışmalarıyla ilgilenen öğrenci ve araştırmacılardır. Çalışma, disiplinlerarası bakış açısı benimseyerek performans çalışmaları ile turizm çalışmalarını bir arada ele alması, profesyonel turist rehberliğini, bu mesleği yapanların bakış açıları ile anlamaya çalışması bakımından turist rehberliği ile ilgili alanyazına katkı sağlamaktadır.