Peyzaj karakter analizinde jeokonumsal modelleme entegrasyonu büyük menderes havzası örneği

Bu çalışma, peyzaj karakter analizine yönelik üç yeni metodolojik yaklaşım geliştirmeyi amaçlamıştır. i) peyzaj birimi üretimine hidrolojik faktörlerin dahil edilerek üretilmesi, ii) farklı kümeleme yöntemleriyle peyzaj karakter alanlarının belirlenmesi ve iii) peyzaj karakter analizi sonuçlarının yenilikçi bir yaklaşımla planlamaya aktarımını incir ağacı (Ficus carica L.) için alan uygunluk analizi örneğinde uygulanmasıdır. Çalışma alanı olarak, Türkiye'nin yedinci büyük havzası olan ve farklı iklim ile morfolojik özellikleri sonucu zengin bir biyoçeşitliliğe sahip olan Büyük Menderes Havzası seçilmiştir. Ayrıca, ülkemiz açısından ekonomik öneme sahip incir ağacının en yoğun üretimi bu havza sınırları içerisinde gerçekleşmektedir. Peyzaj karakter analizi çalışması sürecinde peyzajı temsil eden en küçük birim olan peyzaj birimlerinin üretilmesinde klasik girdi verilerine ek olarak hidrolojik yapıyı temsil eden su akışını sürece dahil ederek peyzaj birimleri arasında ilişki ve bağlantılılık yüzey akışı ile sağlanmıştır. Ayrıca farklı kümeleme yöntemleri yardımıyla peyzaj karakter alanlarının oluşturulmasında hem kategorik hem de nümerik veriler, DBSCAN ve SOM (Kendini Düzenleyen Haritalar) kümeleme yöntemleri kullanılarak en homojen ve temsil edici peyzaj karakter alanlarına ulaşılmıştır. Son olarak, peyzaj tipleri bazında incir için uygun alanların tespiti ve incir alanlarının iklim değişikliği çerçevesinde alansal değişimlerinin değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada yapay sinir ağlarından biri olan Evrişimsel Sinir Ağları (Convolution Neural Network-CNN) modeli kullanılarak incir ağacı için uygun alanlar belirlenmiştir. Genel olarak ovalar ve Aydın dağlarının etekleri yüksek uygunluk göstermiştir. Ancak iklim değişikliği çerçevesinde 2050-2100 yılları HadGEM2-AO Küresel Dolaşım Modelinde (GCM) kullanılan Temsili Konsantrasyon Rotaları (Representative Concentration Pathways-RCP) 4.5 ve 8.5 senaryoları değerlendirildiğinde havzanın genelinde uygun alanların azalacağı öngörülmektedir. Toprak ve iklim değişkenlerinin yetişme koşulları açısından önemi istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. Ayrıca Akdeniz bitki örtüsü ile ilişkisi kanıtlanmış Emberger biyoiklim sınıflaması çalışmaya dahil edilmiştir. Bulgular, iklim değişikliğinin incir ağacı üzerindeki etkilerini öngörebilir ve yerel ve bölgesel ölçeklerde incir üretimine ilişkin tahminlerin yapılabilmesine ve iklimle uyumlu tarımsal uygulama stratejilerinin geliştirilmesine altlık oluşturabilir niteliktedir.