Phaselis nekropolisleri ve teritoryumu mezarları: Yerleşim ve alan arkeolojisi perspektifinden kent-kırsal ilişkisi

Phaselis kent nekropolisleri ve teritoryumunda bulunan mezarların tespit edilmesi, tipolojik olarak ana ve alt grupların belirlenmesi, mezar türlerinin belgelenmesi ve topografik harita üzerinde mezarların konumlandırılması bu çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Bu kapsamda Phaselis kuzeybatı, batı ve kuzeydoğu nekropolisleri ile teritoryumda yer alan mezarlar kronolojik bir perspektif içinde kategorize edilmiş ve kent ve çevresi mezar tipolojisi belirlenmiştir. Phaselis nekropolislerinin ve teritoryum mezarları üzerinde 2014 – 2021 yılları arasında yürütülen çalışmalar kapsamında; kent nekropolislerinde 849 adet, teritoryumda 47 adet olmak üzere toplam 897 adet mezar belgelenmiştir. Merkez nekropolislerde lahit, khamosorion, ostothek, urne, tonozlu mezarlar, klasik dönem mezar yapısı, kaya mezarları, örgü tekne mezarlar ve kiremit mezar olarak dokuz ana başlık altında toplanan mezarlar, teritoryumda sınırlarında; lahit, khamosorion, kaya lahdi ve ostothek türlerinde çeşitlilik göstermektedir. Mezar anıtlarının biçim şeması, mimari unsurları, taşıdıkları ikonografik ögelerin üzerinde yapılan arkeolojik ve epigrafik incelemelerle kent ve khora arasındaki benzer ve farklı unsurlar gözetilerek ele alınmaktadır. Phaselis'in mezarları üzerine yapılan ilk sistemli çalışmalar neticesinde inhumasyon gömülerin yanı sıra kremasyon gömü geleneğinin de benimsenen bir gömü uygulaması olarak kullanılmış olduğu ortaya çıkmış ve gerek mezar türleri gerekse ölü gömme gelenekleri açısından Lykia, Pamphylia ve Pisidia bölgelerindeki yapılan çalışmalar için analoji eserleri kazandırılmıştır. Kent teritoryumundaki mezarlar on yıllık araştırmalar sürecinde tespit edilen mezar anıtlarını kapsamakta olduğu için teritoryum alanında yeni yerleşimler ve mezar yapılarının keşfedileceği ve çalışma sahasına yeni mezarların ekleneceği öngörülmektedir. Phaselis nekropolislerinin Klasik Dönem'den Doğu Roma Dönemi'ne değin kesintisiz olarak kullanıldığı arkeolojik ve epigrafik veriler ışığında belirlenmiştir. Klasik Dönem'e tarihlenen mezar yapısının yanı sıra Geç Klasik Dönem mezar yazıtları ve tespit edilen iki adet nekropolis şapeli yaklaşık bin yıllık bir zaman aralığında gömü alanlarının kullanım gördüğünü ortaya koymaktadır. Kentin teritoryumunda şimdiye kadar tespit edilen mezarlar MS II ve III. yüzyıl aralığına tarihlenmektedir.