Planning problems of shopping centres an urban design project for a new galeria in İzmir

İnsanların alış-veriş ihtiyacı ilk çağlardan beri mevcuttur. Alış-veriş sadece bir ihtiyaç değil, aynı zamanda insanlar için bir eğlencedir. İnsanlar canları sıkıldığında, çarşıları ziyaret ederler. Alış-veriş merkezleri, buluşma, alış-veriş yapma, görme ve görülme yerleridir. Bugün en önemli sorun bir alış-veriş merkezi için uzun vadeli yatırım yapanlar ile tatminkâr günlük alış-veriş ihtiyacının arasındaki dengeyi sağlamaktır. Bu çalışmanın başlıca hedefi, konu hakkında bilgi toplamak ve önceki örnekleri (özellikle şehir-dışı alış-veriş merkezlerinin plan şemalarıyla) dikkatle gözden geçirmektir. Ve amacın sonuçlarına bağlı olarak, İzmir'de bir alış-veriş merkezi (yeni Galleria) için bir kentsel tasarım projesi hazırlamaktır. Her ne kadar alış-veriş merkezlerinin Türkiye'de henüz yeni yeni uygulamaya konuyor olmasına karşın, dış ülkelerde özellikle II. Dünya Savaşı'ndan sonra alış-veriş merkezlerinin inşaatları gelişmiş ve yaygınlaşmıştır. 'Alış-veriş merkezi tipi bir çarşının tanımı için denebilir ki; bunlar, planlanmış bir şehir planı içinde, ticaret bölge arsası üzerinde, bir yatırımcı kuruluş ve tek bir yönetim tarafından ele alınan, çok sayıda alış-veriş işletmesini barındıran, ticari amaçlı, büyük yatırımlardır. Yapıları da içlerindeki alış-veriş ünitelerine en kolay, rahat ve verimli biçimde iş görme olanaklarını ve güvenliğini sağlayan, müşterilere içten-dıştan çekici nitelikler gösteren, çağın gelişmiş teknik ve teknolojisini uygulayan, mimari yapıtlar olmaktadır. (Uran, F., Yapı No:158, p.72) Plancı olarak izlenecek yol, yukarıda açıklanan tanımın ele alınmasından ibaret olacak demektir. Bunun da önemli bölümü, yapı işlevinin gerçekleştirilmesidir. Kuşkusuz yapının çekiciliğinin sağlanması göreli bir yaklaşımdır. Ancak bu tür çarşılarda rastlanan, aranan ve gerçekleşmesi istenen konu ve esasları iyi tanımak ve uygulamak zorunluluğu vardır. Bu konular finans, zaman veya yatırım programı vs. olabilir. Çalışma süreci esnasında, birkaç yıldır kullanılmakta olan Tansaş'ın yanı sıra üç yeni hipermarket İzmir'de inşa edildi. Kipa-Bornova, Migros-İnciraltı ve Metro-Gaziemir. Bu çalışmanın çıkış noktası, İzmir'in Merkezi Meydanı için tasarlanan Konak Galleria Projesi tartışmasından kaynaklanmıştır. Böyle bir amaç için yeni bir yer seçilmiştir. Böyle bir yer seçiminde alış-veriş merkezinin performansının oldukça artacağına inanılmıştır. Burada takdim edilen proje benzer bir yaklaşımın nasıl ele alınabileceğini de örneklemektedir. Konu kentsel tasarım ölçeğinde, yerleşim planı, mimari tasarım olarak ele alınmıştır. Ancak konunun burada ele alınamayan boyutları da bulunmaktadır (finans, etaplama, uygulama vb.). Bunların bilincinde olunmasına rağmen, tez kapsamına alınmamıştır. Yapılan çalışma altı bölümden oluşup; - Birinci bölümde, tarih sürecindeki alış-veriş eyleminin gelişimi ve tasarım felsefeleri araştırılmıştır. Sırasıyla antik dönem yerleşmelerinden günümüze kadar adım adım alış-veriş eylemi incelenmiştir. - Çalışmanın ikinci bölümünde, yurt dışındaki kent dışı alış-veriş merkezlerini (makro ölçekli) plan kararları doğrultusunda plan örnekleriyle incelenmiştir. - Üçüncü bölümde, Türkiye'deki alış-veriş merkezleri (mikro ölçekli) plan örnekleriyle incelenmiştir. - Dördüncü bölüm seçilen proje alanının incelenmesine ayrılmıştır. - Beşinci bölümde ise, yapılan araştırmalar ve derlenen bilgiler kapsamında, İzmir için yeni bir Galleria-Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmıştır. - Ekler kısmında ise, kullanılan kelimelerin sadece anlamları değil, anlatımlarına şekillerle yer verilmiştir.