Proses endüstrisi kapsamında tedarik zincirinde planlama ve çizelgeleme

Proses tipi üretim, gıda, içecek, kimya ve tüketici ürünleri endüstrilerinde yaygın olarak karşımıza çıkmaktadır. Girdi malzemelerinin ve çıkan ürünlerin sürekli akışı söz konusudur. Proses endüstrisinin yapısal karakteristiği, sıra bağımlı hazırlık sürelerine, yüksek kalıp değiştirme maliyetlerine, karmaşık kalıp değiştirme kurallarına, değişik tatlarda ve renklerde ürün tiplerine, hammadde, yarımamül ve nihai ürün bazında stokta bulundurma sürelerini ve teslim şartlarını etkileyen kısıtlı raf ömrüne sahip olmasıdır. Bu ortamda, etkin tedarik zincirinin etkin planlanması ve çizelgelenmesi hayati öneme sahiptir ve uygulamada zor problemlerden biri haline gelmiştir. Bu tez proses endüstrisinde planlama ve çizelgeleme problemleri ile ilgilenmektedir. Ana hedef tedarik zinciri problemlerinin matematiksel formülasyonlarının geliştirilmesidir. Tezde, proses endüstrisinin karakteristikleri araştırılmıştır. Eğilimler ve araştırma fırsatları mevcut literatürden faydalanılarak ortaya çıkarılmıştır. Literatürde yer alan modeller proses endüstrisindeki gerçekçi yönlerden birçoğunu göz ardı etmektedir. Bu bakış açısından yola çıkarak, alkolsüz içecek endüstrisinde bir üretim ve dağıtım planlama problemi çalışılmıştır. Bir karışık tamsayılı programlama modeli geliştirilmiş. Üretim ve dağıtım yapısındaki karmaşıklık sebebiyle gerçekçi problemleri çözmek için bir melez çözüm yöntemi önerilmiştir. Operasyonel çizelgeleme taktiksel planlama kararlarının gerçekleşmesini temsil etmektedir. Çizelgelenmesi gereken üretim görevlerinin belirlenmesi için bir planın ortaya konulması alsında planlama kararlarının uygulanabilirliğini göstermektedir. Bu doğrultuda, süt ve süt ürünleri endüstrisinde bir üretim dağıtım problemi çalışılmıştır. Taktiksel planlama ve operasyonel çizelgeleme kararlarını bir araya getiren bir karma tamsayılı programlama modeli ve bu kararları farklı zaman aralıklarına ayıran bir sezgisel yöntem geliştirilmiştir. Gerçek hayatta, yarımamüller nihai ürünlerden daha kolay bozulabilmektedir. Nihai ürünler daha uzun raf ömrü süresince sağlam kalabilmektedirler, fakat yarımamüllerin ömürleri yalnızca birkaç saat ile sınırlıdır. Bozulabilirlik yalnızca envanter seviyesinde değil aynı zamanda üretim süresini ve yarımamüllerin stokta bulundurma süresini kısıtlaması açısından da ele alınmalıdır. Yap-paketle üretim sürecinde bir çizelgeleme problemi çalışılmıştır. Üretimin çizelgelenmesi için bir stokastik karma tamsayılı programlama modeli geliştirilmiştir. Önerilen çizelgenin çoğunlukla yarımamüllerin ömürlerindeki değişkenlikten kaynaklanan üretim israfı açısından değerlendirilmesi için bir benzetim modeli geliştirilmiştir. Özetle, endüstriye has bu karakteristikler, birbirleri ile ilişkili geri-besleme sağlayan karar seviyelerinin birleştirilmesi ve bozulabilirlik konuları proses endüstrisinde karşılaşılan yeni zorluklardır. Bu zorluklar tedarik zincirindeki kararları desteklemesi açısından özel modeller gerektirmektedir. Bunun üzerinde, bu tez farklı proses endüstrilerinde de uygulanabilir matematiksel modeller ve eniyileme yöntemleri geliştirmektedir ve sürece özgü farklı operasyon şartları için kolayca düzenlenebilmektedir.