Plevne'nin Müslüman nüfusu (1830-1850)

Arapça "nefs" kelimesinin çoğulu olan nüfus terimiyle bir coğrafi bölgede yaşayan insanlar ifade edilmektedir. Tarih boyunca bazı devletler gıda yetersizliği ve diğer bazı ekonomik etkenlere bağlı olarak aşırı nüfus artışına olumsuz bakmıştır. Bazı devletler nüfus ve ekonomi arasında denge olması gerektiğini düşünmüştür. Bazı devletler ise askeri, mali ve politik yönden üstünlüğü ele geçirebilmek amacıyla nüfus artışını desteklemiştir. Hatta bu yönde politikalar geliştirmişlerdir. Devletler ve milletler varlıklarını devam ettirebilmek amacıyla üremenin artması, uzun ömürlü ve sağlıklı yaşamın sağlanması için tedbir almışlar; ayrıca nüfusu kayıt altına almayı önemsemişlerdir. Osmanlı Devleti de nüfus artışı ve nüfusun kayıt altında tutulması yönünde politikalar uygulamıştır. Osmanlı Devleti'nde nüfus ve arazi sayımının ilk örnekleri Tahrir Defterleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Arapça bir kelime olup "yazma, kaydetme, deftere geçirme" anlamları taşıyan tahrirle ilgili ilk örnekler M.Ö 4000'lerde Çin'de karşımıza çıkmaktadır. Daha sonra Mısır'da, Roma'da ve Ortaçağ Avrupası'nda tahrir yapıldığı görülmektedir. Çeşitli tarihsel kayıtlardan anlaşıldığında göre, Osmanlı Devleti'nden önce kurulmuş olan Anadolu beylikleri ile Selçuklu Devleti'nde de tahrir yapılmıştır. Bununla birlikte bu tahrir kayıtları günümüze ulaşmamıştır. Osmanlı topraklarında XV. ile XVI. yüzyıllarda uygulanan tahrir yazımı XVII. yüzyılda tımar sisteminin çökmesi, bürokrasi yükünün artması, ekonomik ve toplumsal alanda değişimler yaşanması, asayişin bozulması gibi etkenler sebebiyle terk edilerek yerini Avarız ve Cizye sayımlarına bırakmıştır. XIX. yüzyıl Osmanlı Devleti açısından pek çok yeniliğin ve ıslahatın yapıldığı bir zaman dilimi olarak tarihe geçmiştir. Bu yüzyıldaki yeniliklerden birisi de toprak yazımı amaçlanmadan yapılan ilk modern nüfus sayımıdır. 1831 yılında başlatılan bu sayım, devletin tüm topraklarında gerçekleşmese de en önemli 10 eyaletinde yapılmıştır. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasından sonra oluşturulan yeni ordu için asker kaynağı ve vergi durumunu tespit amacıyla yapılan bu sayımda sadece erkekler sayılmıştır. Sultan II. Mahmud Döneminde yapılan ve modern kabul edilen sayımlardan birisi de o dönemde bir Osmanlı toprağı olan Vidin Vilayeti, Niğbolu Sancağına bağlı bir kazası Plevne'de gerçekleştirilmiştir. 1830-1850 yılları arasında Plevne'nin merkezi, mahalleleri ile köylerinde yapılan nüfus sayımına ait defterler Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığından tedarik edilmiştir. Bu çalışma ile ilk Osmanlı nüfus verilerinden yararlanılarak günümüzde Bulgaristan Cumhuriyeti'nin sınırları içerisinde kalan Plevne'nin 19. Yüzyıldaki sosyal tarihine Müslüman nüfus özelinde katkı sağlanması amaçlanmıştır.