Pınarhisar'da 50 yaş ve üzeri yetişkinlerde sağlık okuryazarlığının kolorektal kanser tarama davranışlarıyla ilişkisi

Bu araştırma, 50 yaş ve üzeri yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı (SOY) düzeyinin ulusal tarama programına göre kolorektal kanser (KRK) tarama davranışları ile ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmış kesitsel tipte bir araştırmadır. Orantılı küme örnekleme yöntemi kullanılan araştırma 01.08.2019- 15.11.2019 tarihleri arasında Kırklareli Pınarhisar'da ikamet eden 408 kişiyle yürütüldü. Veriler Kişisel Bilgi Formu ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) yardımıyla yüz yüze toplandı. Yaş ortalaması 59,30 ± 5,05 (Min: 50, Maks: 70) olan katılımcıların %67,9'u kadındı. Grubun KRK taramalarına katılım prevalansı %21,1 idi. Katılımcıların gaitada gizli kan (GGK) ve kolonoskopi taramalarına katılım prevalansları sırasıyla %17,2 ve %7,6 idi. Grubun %53,9'u yetersiz, %32,6'sı sorunlu-sınırlı SOY'a sahipdi. Çok değişkenli lojistik regresyon analizine göre çalışan katılımcıların (OR:3,001, %95 GA: 1,018-8,850), fiziksel aktivite yapmayanların (OR: 2,516, %95 GA: 1,251-5,060), KRK için erken tanı testi olduğunu bilmeyenlerin (OR:32,613, %95 GA: 13,338-79,742), yakın çevresine tarama yapılmamış olanların (OR:3,562, %95 GA: 1,752-7,240) ve TSOY genel puana göre yeterli ve mükemmel SOY'a sahip olanların (OR:3,324, %95 GA: 1,128-9,796) KRK taramalarına katılmama olasılığı yüksekti. Bazı özelliklere göre düzeltilen çok değişkenli lojistik regresyon analizinde, tedavi ve hizmet alt boyutunda, yetersiz ve sorunlu-sınırlı SOY'a sahip katılımcılara göre, yeterli ve mükemmel SOY'a sahip olanların GGK taramalarına katılmama olasılığı yüksekti (OR:3,717, %95 GA: 1,141-12,111). KRK taramalarına katılım ve GGK taramalarına katılım ile TSOY süreçleri arasında bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Taramalara düşük katılım ve yetersiz SOY için hedef gruplara yönelik eğitim ve farkındalık çalışmaları arttırılmalı ve toplumun katılımı sağlanmalıdır.