Türkiye'de 1960 sonrası toplumsal değişim ve politik afiş tasarımları: DİSK örneği

İnsana ait bir yetenek olarak tanımlanan tasarım tüm uygarlık tarihine işaret etmektedir. Günümüz üretim ilişkilerine bağlı olarak kapitalist ekonomik sistem içerisinde şekillenen tasarım aynı zamanda ekonomik ve toplumsal sistemleri de belirlemektedir. İnsan bilincini onun içerisinde bulunduğu çevresel etkenler şekillendirirken bu amaçla üretilen iletilerin tasarımı da birçok farklı şekillerde gerçekleştirilebilir. Bu araştırmada iktisadi ve sosyal düzlemde gözlenen toplumsal değişim süreçlerini yansıtan çalışma alanlarından biri olan afiş tasarımları incelenerek, sendikal mücadele içinde üretilen söylemlerin araştırılması amaçlanmıştır. Sendikalar işçinin emeğini demokratik ve ekonomik açıdan koruyan, sürdürdüğü hak mücadelesini örgütlü bir zemine taşıyan sivil toplum örgütleridir. Türkiye'de sendikalar 1960'lı yıllardan günümüze kadar siyasal ve ekonomik açıdan köklü değişimler geçirmiştir. Bu değişimler söz konusu örgütlü yapılar tarafından üretilen siyasi görsel tasarım ürünleri üzerinden de gözlemlenebilmektedir. Afiş tasarımları, pazarlama, bilgi verme, ikna etme, yönlendirme gibi yaklaşımlarla sahip olunan ideolojilerin sürdürülmesinde, yayılmasında, devamlılığının sağlanmasında ideolojik yapıları içinde barındıran ve toplumu doğrudan etkileyen görsel tasarım ürünleridirler. Bu alanı sendikaların ürettiği 1 Mayıs afişleri üzerinden tartışmaya açmanın amacı, afiş tasarımlarına eleştirel bir bakış açısı yaratabilmek ve akademik zeminde saptayabilmektedir. Bu amaç doğrultusunda, tasarım etkinliğinin sürdürdüğü her alan gibi afiş tasarımlarının da ideolojik bir yapı olarak kabulü çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemini Türkiye'de 1960 sonrası siyasal ve toplumsal değişim özelinde DİSK'in 1 Mayıs afişleri oluşturmuştur. Afişlerin incelenmesiyle, Türkiye'de sendikal mücadele bağlamında işçi sınıfı mücadelesinin teorik ve uygulamalı alanlarda nasıl bir değişim süreci geçirdiğinin anlaşılması amaçlanmıştır. Araştırma evreni belirlenirken DİSK'in seçilmesinde, Türkiye'de 1960 sonrası yükselişe geçen toplumsal ve sınıfsal hareketlerin tüm dönemlerinde aktif olması gözetilmiştir. Örneklem içerisinde ele alınan 1976 yılı sonrası DİSK'in ürettiği 1 Mayıs afişleri sosyal göstergebilim ve göstergebilimsel çözümleme ile birlikte incelenmiştir.