Politik tüketici davranışlarının belirleyicileri üzerine bir araştırma

Günümüz tüketicileri ihtiyaçlarını karşılamak için tüketim yapmakla birlikte tüketim kararlarını farklı bir amaçla işletmelerin faaliyetlerini denetlemek ya da desteklemek için kullanmaktadırlar. Tüketiciler, vatandaş olarak siyasi seçimlerde oyları ile siyasi partileri etkiledikleri gibi sahip oldukları ekonomik güçleriyle işletmeleri etkiyebilmektedirler. Tüketiciler satın alma sürecinde işletmeleri, markaları, ürünleri ya da hükümetleri yapmış oldukları uygulamalardan dolayı ödüllendirebilir veya cezalandırabilirler. Bu süreçte tüketicilerin işletme ve ürün tercihlerinin nelerden etkilenebileceğinin ortaya konulmaya çalışılması nedeniyle araştırılmaya değer bulunmuştur. Bu çalışmada tüketicilerin politik davranışlarının incelenmesi için politik tüketicinin tanımı yapılmış ve litaratürde yer alan belirleyici faktörleri araştırılmıştır. Politik tüketim davranışının etik değerler, çevresel değerler, politik etkililik, post materyalizm, işletmelere ve piyasa uygulayıcılarına olan güven tarafından etkilendiği görülmüştür. Ayrıca, literatürde yer alan çalışmalara ek olarak Türk tüketicileri için etnosentrik değerlerin politik tüketim davranışının belirleyicisi olabileceği düşünülmüştür. Çalışmayı özgün kılan bir diğer faktör de ağızdan ağıza iletişimidir(WOM). WOM, ticari amacı olmayan bilgi veren ile alıcı arasındaki bir ürün ya da işletmeler ile ilgili resmi olmayan insandan insana iletişimdir. Böylelikle WOM'un boykota (satın almama) veya teşvik edici satın almaya (buycott) aracı olabileceği düşünülmüştür. Çalışmada boykot ve teşvik edici satın alma üzerine hem belirleyicilerin etkisi hem WOM'un belirleyiciler ile boykot ve teşvik edici satın alma arasında aracı olup olmadığı araştırılmıştır. Bağımsız değişken, aracı ve bağımlı değişkenler arasındaki ilişkileri gösteren bir araştırma modeli geliştirilmiştir. Ardından modelde yer alan ilişkiler ve ilgili hipotezlerin test edilmesi için ihtiyaç duyulan verileri toplamak üzere bir anket formu oluşturulmuştur. Tüketicilerden elde edilen 888 anket verisi analize tabi tutulmuştur. Elde edilen veriler ile tanımlayıcı istatistikler, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile güvenirlilik analizleri yapılarak yapısal model test edilmiştir. Araştırma bulguları değerlendirildiğinde literatürde daha önce araştırılmayan etnosentrik değerlerin ne boykot ne de teşvik edici satın alma (buycott) üzerine herhangi bir etkisinin olmadığı sonucu elde edilmiştir. Etik değerlerin ve politik etkililiğin hem boykot hem de teşvik edici satın alma (buycott) üzerine doğrudan etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmayı özgün kılan aracı değişken modele dâhil olduğunda WOM'un etik değerler ve politik etkililik ile hem boykot üzerine hem de teşvik edici satın alma (buycott) eğilimine aracılık ettiği sonucuna ulaşılmıştır. WOM hem politik tüketici davranışını üzerine önemli bir değişken olması hem de belirleyiciler ile anlamlı ilişkilerde bulunmuş olması sebebiyle politik tüketicilik konusunda araştırılması gereken önemli bir faktör olarak görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Boykot, Teşvik Edici Satın Alma, Politik Tüketim Davranışı, Etnosentrizm,Ağızdan Ağıza İletişim.