Ottoman political and social organizations and non-Muslims in the pre-modern era

Müslümanlar tarafından yönetilen Osmanlı İmparatorluğu'nun, gayrimüslim tebaası 19. yüzyıldan itibaren araştırmacıların ilgisini çeken bir konu olmuştur. Bu çalışmada gayrimüslimlerin Osmanlı tebaası içindeki durumları incelenmiştir. Çalışma gayrimüslimlerin tebaa içerisindeki durumlarını incelerken, gayrimüslimlerin klasik dönemdeki statülerine ve statünün değişimine odaklanmaktadır. Çalışmanın amacı, 19. yüzyılda Avrupalı Devletlerin, Osmanlı'nın gayrimüslim tebaasını yönetemediği ve gayrimüslimlerin ikinci sınıf statüde olduklarına dair iddialarının değerlendirilmesidir. İslam, evrensel hakimiyet iddiasına bağlı olarak, Hristiyanlık ve Yahudilikten farklı bir şekilde, Müslüman olmayanların da zimmet ile İslam Devleti'nin uyruğu olmasına imkân vermiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun fethettiği bölgelerdeki gayrimüslim halkı uyruk haline getirmesi zimmet akdi sayesinde mümkün olmuş ve Osmanlılar zimmet ile Müslümanlara tanıdığı tüm temel hakları, gayrimüslimlere de tanımıştır. Zimmet akdi ile Osmanlı uyruğu haline gelen gayrimüslimler, Müslümanlar ile birlikte sultanın tebaası olarak re'âya statüsünde buluşmuşlardır. Re'âya statüsü Müslümanlar ve gayrimüslimler için bir üst kimlik görevi görmüştür. Osmanlı sultanlarının, re'âyası olan gayrimüslimler tanrının bir emaneti yani, vedâyi-i hâlik-i kibriya olarak kabul edilmiştir. Çalışmada mühimme defterleri ve kadı sicilleri birincil kaynaklar olarak kullanılmıştır. Ayrıca, konu ile ilgili mevcut literatürün çok geniş olması sebebiyle, ikincil kaynaklar dikkatli bir şekilde incelenmiştir. Belgelerin ve ikincil kaynakların ışığında, Osmanlı yönetim anlayışına göre, gayrimüslimlerin de İslam Hukuku'nun verdiği imkan dahilinde, vedâyi-i hâlik-i kibriya olarak Müslümanlardan farksız oldukları sonucuna varılmıştır.