Kelam geleneğinde yeterli sebep ilkesi

Kelam geleneğinin temel meseleleri hala tam olarak çalışılmış değil. Ontolojik bir ilke olarak Yeter Sebep İlkesi metafiziğin en tesirli ilkelerinden birisidir. İslami literatürdeki birçok felsefî tartışma bu ilkeyi işaret ediyor. Dahası, Kelamcılar bu ilkeden ulvî maksat addettikleri, Kur'an ve Sünnet'e uygun sağlam bir ilahiyat teorisi kurmak maksadı için çokça faydalanmışlardır. Bu çalışma, Kelam geleneğinin metafiziğini daha iyi anlamak amacıyla muhakkiklerin Yeter Sebep İlkesi'nin belli bir varyantını nasıl temellendirdiklerini ve kullandıklarını araştırıyor: Tereccüh bila müreccih batıldır. Çalışmadan maksat genel ama tam bir tablo çizmek. Bu sebeple, muhakkiklerin önemli eserleri incelendi ve farklı görüşlerin tartışmasındansa genel kabul gören görüşlerin açıklanması öncelikli oldu. Kelamcıların muhtemel savunmalarına bir giriş mahiyetinde çağdaş felsefî görüşlerle karşılaştırmalar yapıldı. Kelamcılar, realist olmayan bir doğruluk teorisi üzerinden, modalist bir modal teoriyi, modal temellere dayanmayan bir özcülüğe dayandırıyorlar. Bu metafizik temellere değinerek ilkenin öngördüğü açıklananlar ve açıklayanlar sınırlandı. Böylece, ilkenin kapsamlı bir varyantı ve bir nedensellik teorisi ortaya çıktı. Bu nedensellik teorisi iradî sebepliliği içeriyor: haricî sebepler olmadan karar veren, irade sahibi kâdir bir fâil. Bu bulgulardan nasıl faydalanıldığı ve metafizik meseleleri nasıl etkiledikleri açıklandı. Son olarak da bazı vecih olabilecek itirazlar tartışıldı. Sonuç olarak anlaşılan şu ki, Yeter Sebep İlkesi Kelam geleneğinde merkezî bir konuma sahip. Allah'ın varlığı için aslî deliller ve sıfatları hakkındaki genel hükümler bu ilkeye dayanıyor. İlkenin kısıtlanması keyfî değil, dikkatli modal incelemelere dayanıyor. Öne sürülen varyant ya modern görüşlerden üstün ya da en azından onlarla aynı kulvarda.