Problems of dimensional and formal variety in building production with industrialized building elements

TÜRKÇE ÖZET: 'Tek bir yapıda ve yapılaşmış çevrede ortaya çıkan monotonluk, prefabrikasyon teknolojisinin doğal bir sonucu değildir. Şayet prefabrike olarak üretilen yapılardan oluşan çevrede monotonluk ortaya çıkıyorsa, bunun nedeni biçimsel zenginliği gözardı eden niteliksiz mimari tasarımların prefabrikasyon teknolojisine uygulanması sonucudur. Bu tür tasarım yaklaşımı hangi yapım yöntemi olursa olsun aynı sonucu doğuracaktır. Sadece prefabrikasyon teknolojisine uygunluk ölçütüne göre biçimlendirilmiş yapı kütleleleri ve kule vincin kolay hareketini hedef alan kütlelerin yerleştirilme biçimi, kullanıma geçişten bir süre sonra gereksinimlere yanıt veremez çevrelerin oluşmasına neden olmuştur."(l) Bu nedenle endüstrileşmiş yapım yöntemleri ile oluşturulacak çevrede kullanılacak olan sistemlerin getirdiği tasarım olanakları göz önünde tutularak, bu sistemlerin gerek çevreye sağlıyabileceği biçimsel zenginliğin gerekse kullanım açısından esnekliğin sağlanması amaçlarına yönelik, yeni tasarım yaklaşımlarının geliştirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla, bu çalışmada endüstrileşmiş konut üretim teknolojilerinin özelliklerinin yanında esneklik-değişkenlik kavramlarının mimarideki yeri incelenerek; kullanıcıların farklı gereksinimlerinin, zaman içinde de değişim göstermeleri sonucu konutlarda sabit planlar yerine, kullanıcı katılımının da sağlanmasıyla örnek mimari düzenlemelere gidilmesini amaçlayan yaklaşımlar tanıtılmıştır. Bunların ışığı altında konut üretiminde endüstrileşmiş yapım yöntemlerinden^, kısmen ve tam endüstrileşmiş yöntemler ele alınarak, bu sistemlerde esneklik, değişkenlik kavramlarının yeri saptanmaya çalışılmıştır. Kısmen endüstrileşmiş sistemlerden tünel kalıp yönteminin, tam endüstrileşmiş sistemlerden iskelet sistemlerin toplu konut tasarımına ne gibi kısıtlamalar getirdiğini ve bu XVIIkısıtlamaların esneklik amaçlı çözümleri nasıl etkiledikleri açıklanmaya ve irdelenmeye çalışılmıştır. 1. Bölümde: Konu tanıtılıp amacı anlatılmıştır. 2. bölümde: Tezin içeriği ile ilgili, mimaride esneklik-değişkenlik kavramlarının tanımlamaları verilip, kütlede, yüzeyde ve yerleşme düzeyinde zenginlik çözümlerinden söz edilmiştir. Mimari tasarımda esneklik, tasarım esnekliği ve işlevsel esneklik olarak sınıflandırılıp, esneklik ve değişkenlik gereksinmesini oluşturan nedenlerden söz edilmiştir. Bu nedenler çevre: çevrede fonksiyonel ve fiziksel eskime süreci; kullanıcılar: insan ve doğal süreç; Mimarlık: mimar ve bilinçli süreç olarak üç ana başlıkta toplanmıştır. Ayrıca bilinçli süreçte esneklik değişkenlik amaçlı yaklaşımlar, sistemin başlangıç esnekliği: Statik esneklik-Sınırlı değişebilirlik; sistemin düzenleme esnekliği: Sürekli esneklik-serbest değişebilirlik ve büyüme esnekliği olarak üçe ayrılıp, bu başlıklar altında örneklerle melenmeye çalışılmıştır. 3. Bölümde: Endüstrileşmiş üretim teknolojilerin tanımları yapılarak, gelişim süreci içinde toplu konut sektöründeki endüstrileşmiş üretim teknolojilerinin evrimi incelenmiştir. Bu evrim içersinde açık ve kapalı sistemlerin tanımları, birbirleri ile karşılaştırılarak verilmiştir. Bunun yanında endüstrileşmiş üretim teknolojilerinin getirdiği özelliklerden (makinalaşma, rasyonelleşme, standartlaşma ve boyutsal ve modüler koordinasyon) söz edilmiştir. Ayrıca konut üretiminde kullanılan yapım sistemlerinin getirdiği tasarım olanakları ve açık sistemlerin konut üretimine sağladığı avantajlar incelenmiştir. XVIII4. Bölümde: Öncelikle konut üretiminde geçerli olabilecek esneklik ve değişkenlik amaçlı bir takım tasarım kriterleri ortaya konarak, bu kriterlerin ışığında kısmen ve tam endüstrileşmiş sistemlerin getirdiği olanaklar irdelenmiştir. Esneklik- değişkenlik amaçlı bu kriterler üç ana başlık altında sınıflandırılmıştır, bunlar; 1- SİSTEMİN BAŞLANGIÇ ESNEKLİĞİ: Statik esneklik/sınırlı değişebilirlik tasarım aşamasındaki esneklik- değişkenlik amaçlı tanımlamadır. 2. SİSTEMİN DÜZENLEME ESNEKLİĞİ: Sürekli esneklik/serbest değişebilirlik. Yapım aşamasından sonra kullanıcının isteği ve gereksinimleri doğrultusunda değiştirilebilme olanaklarını içerir. 3. SİSTEMİN BÜYÜME ESNEKLİĞİ: Kullanılmaya başlandıktan sonra zaman içersinde yeni gereksinimlerin ve isteklerin ortaya çıkmasıyla gelişebilme, değişebilme olanaklarını içerir. İrdelenecek olan sistemler (tünel kaim yöntemi ve iskelet sistemler) bu başlıklar altında; tek bina düzeyinde, bileşenler düzeyinde ve bina grupları düzeyinde incelemişlerdir. 5. Bölümde: Tezin sonuçlarını içermektedir. XIX