Architectural design
119 theses under this subject heading
Temel tasarım eğitiminin mimarlık öğrencilerinin algılarına etkisi: 7.sanat üzerinden değerlendirme
Mimarlık, disiplinler arası bir meslek dalı olup, mühendislik, teknoloji ve bilişim gibi bilimsel alanların yanı sıra sanatla doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle mimarlık eğitimi içinde teknik derslerin yanı sıra estetik ve tasarım birlikteliğini konu edinen temel tasarım dersleri yer almaktadır. Mimarlık öğrencilerinin sahip olması gereken görsel algı kuramı bilgilerinin en üst düzeye çıkarılması formel eğitim içinde temel tasarım ve Gestalt algı kuramı eğitimiyle gerçekleştirilebilmektedir. Öğrenciler temel tasarım eğitimi süresince edindikleri tasarım bilgilerini görsel düşünme yetileri ve deneyimleri üzerinden yeniden sorgulamakta ve bireysel tasarım dillerinde kullanacakları bilişsel şemaları yeniden yapılandırmaktadır. Bu çalışmada, Trakya Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü 2022-2023 akademik yılı bahar döneminde temel tasarım ı dersinde dönem ödevi olarak ders yürütücüleri tarafından belirlenen "Parazit" filmi üzerinden sinema ve mimarlık ilişkisi incelenmektedir. Beş bölümden oluşan tez çalışmasının birinci bölümü, çalışmanın amacı kapsamı ve yöntemini içermektedir. İkinci bölümde sinema ve mimarlık ilişkisi kullanılan ortak ve benzer teknikler üzerinden literatür çalışması yapılmıştır. Kaynak taramasında ulaşılan görüş, yorum ve bilgiler konu bütünlüğü bozulmadan kitap, makale, tez çalışmaları ve ilgili görseller analiz edilerek kullanılmıştır. Üçüncü bölümde mimarlık eğitimin tarihçesi ve mimarlık eğitiminde öğretilen temel tasarım öge,ilke ve Gestalt algı kuramına ilişkin bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde tez kapsamında seçilen parazit filmi anlatılmış ardından öğrencilerin parazit filminde gördükleri temel tasarım öge,ilke ve gestalt algı kuramı ilkeleri tablo olarak değerlendirilmiştir. Temel tasarım öge, ilke ve gestalt algı kuramı ilkelerinden hangilerinin daha çok kullanıldığının tespiti betimleyici analiz ile gerçekleştirilmiştir. Beşinci bölüm sonuç bölümü olup, temel tasarım eğitimine sinema mimarlık arakesitinde Temel Tasarım Öge, İlke ve Gestalt Algı Kuramının etkileri ve sonuçları tartışmaya sunulmuştur.
An analysis of the transformation of public space designs in architecture
Since ancient Greece, users can create public and private spheres with the architectural spaces they produce by taking action. It can be claimed that the concept of the public sphere has undergone changes and transformations with various factors in historical processes. At this point, this thesis explores the conditions that make up the public sphere and the architectural/spatial discussions on the production of public space in the context of the factors affecting social life by creating breaks in historical processes within the framework of the view and evaluation of events by thinkers and architects. In this context, this study presents research on the existence and qualities of public space. In this study, in the context of the historical reading process and the conditions affecting the existing social structure, the current state of the public space and its content on architectural thoughts and practices are discussed. It is a study based on the program/action and structural qualities of the architectural content of the public space through the events, thinkers, and architects determined at this point. The study analyzes the changes and transformations in design and structural elements, such as the sizes of public spaces, ground-surface relations, and interactions of architectural elements. In this context, the thesis uses three primary methods: literature research, tabulation, and comparative analysis. The first method that constitutes the study is the literature search on how the definition and content of the public sphere in philosophy are created. With this method, the concept and definitions of public sphere of the thinkers Hannah Arendt, Jürgen Habermas, Richard Sennett, Oskar Negt-Alexander Kluge, Henri Lefebvre, Jacques Derrida and William Gibson were reached. The second research method of the study is analysis and classification. In the first part of the research, the definitions and expansions of the public sphere and the public space programs and contents pointed out by the selected thinkers were examined. In the period determined by the discourses of these thinkers and the definitions of the public sphere, the practices of space to produce public space in the context of the works of architects such as Herman Hertzberger, Rem Koolhaas, Bernard Tschumi, Marcos Novak, and Bjarke Ingels were also examined. As a result of this research and analysis process, the technological, political, economic, artistic, health, social and architectural changes that change the historical methods and the intellectual and practical counterparts of the architectural content that establishes the public space are brought together with tabulation. The last method of the study is a process for designing contemporary images of public space. It includes a method to define and discuss the architectural contents of the public space of conditions affecting the social structure, such as climate change, the Covid-19 pandemic, economic and political changes, and technological developments, which are included in the current conditions that emerged during the analysis process of the tabulation. Thus, the factors affecting the design and production of public space in today's architectural thoughts and practices, architectural programs, intellectual and structural elements in the production of public space, and how the public space will be formed are discussed through understanding the present and the near future.
The effect of new technologies on architectural design, production and architect's role in contemporary architecture; Changing thinking sets in architecture
Architecture is a continuously evolving discipline shaped by technological, social, economic, and cultural transformations. As technological, social, economic, and cultural transformations reshape architectural processes, it becomes essential to examine how these developments influence architectural thought and practice. This study explores the concept of thinking sets—cognitive and methodological frameworks that may redefine contemperory architectural design, production, and the architect's role. By investigating the formation and evolution of thinking sets, the research aims to provide a critical understanding of their potential impact on contemporary architectural methodologies and professional practices. The research explores whether integrating contemperory thinking sets represents a paradigm shift in architecture or an evolution of existing methodologies. The study employs a multifaceted research methodology, integrating a comprehensive literature review, chronological mapping of paradigm shifts, and an experimental case study within the "st1 | y ı k ı m e k i b i" Architectural Design Studio at TOBB University of Economics and Technology. The literature review establishes the theoretical foundation of thinking sets, exploring their historical development and influence on design methodologies. The chronological mapping method identifies key turning points in the evolution of thinking sets, providing insights into their transformative impact on architectural practice. The case study examines the proposed new design language and contemporary architectural thinking set in practice, testing its implications on design methodologies within the "st1 | y ı k ı m e k i b i" Architectural Design Studio at TOBB University of Economics and Technology. This experimental framework explores how the proposed thinking set, structured as a non-linear five-phase process, redefines architectural cognition and spatial productionBy analyzing how this proposed thinking set influenced architectural design processes, the study provides empirical insights into how contemporary architectural methodologies can be restructured through innovative, adaptive, and technology-driven frameworks. Furthermore, this study examines the potential of contemporary thinking sets to challenge traditional constraints, fostering a more dynamic, process-oriented approach to architectural design. The proposed five-phase thinking set model aims to provide a structured yet adaptable methodology for engaging with micro theory, representation of thought, search for possibilities, architectural program and size, and production of space. This approach can expand the scope of architectural practice beyond conventional methods, positioning design as an exploratory and interdisciplinary process that responds to emerging technological and conceptual challenges. Rather than presenting a definitive framework, this research proposes an evolving perspective that can inform future studies and discussions on how architects may critically engage with digital advancements. By situating thinking sets as a conceptual and methodological foundation, the study can contributing to a progressive discourse on the future of architectural thought and practice by raisingnew questions about architecture's trajectory in the digital age.
The influence of computational design to the process of interior architecture design: In terms of generative, parametric, performance-based and algorithmic design methods
In Architectural and Interior Design projects, in addition to classical methods, it is thought that digital approach with extensive computer use is a need to respond today's advanced needs. Looking at the bibliographies on design, especially after the 2000s it is seen that digital sciences have played an effective role on design process. The aim has been, providing fast, objective and accurate design solutions to the changing design environment. In order to address the design method hurdles, sciences such as computer technology, mathematics and systematics have to be used more in interior architecture, as they have been long time used in architecture. In other words, it has been noticed that, more numerical and mathematical approaches are needed to make objective decisions on relatively subjective topic like design. Recent studies and scientific research in the field of interior design are mostly mathematical design and engineering solutions. The concept of "mathematical design and engineering" mentioned here; is a systematic approach based on mathematical and logical approaches and processes to achieve a computer-based digital solutions. The outcome of any interior design process in recent years can often be the result of a series of mathematical and logical processes. All or certain stages of the design process require advanced mathematical calculations and its implementation requires these calculations to be resolved. The problems that arise in the design process are solved by many digital software and provide the designer with wide range of options. In this study, the use of digital tools in computational interior design were searched and the results obtained are examined. Without ignoring the traditional methods and their users; inevitably the focus was on the samples of digital design solutions, which are accepted and applied faster by new generation designers. The use of digital data has opened new horizons for interior designers in the fields of form, space and design materials by removing some traditional rules and restrictions. This new approach has brought different and fast solutions to problems at different levels by combining the human thinking process and the creativity of computational sciences. In other words, the recent developments on computational design enabled the use of computer and creativity in design solutions collectively. In this collective and interrelated process, emphasizing a systematic model is not to master computational methods and techniques, but to adopt this computational way of thinking (Çağdaş G. & Bacınoğlu, Z. Çavuşoğlu, Ö. H. ,2015). In addition to known methods in the area of interior design; Parametric design, Generative Design, Performance-Based design, Algorithmic Design, Evolutionary Design, Adaptive Design, Performative Design Biomimetic Design Dynamic Design and Kinetic Design, methods are being used. These, relatively new and computational based digital design methods' common properties are; enabling faster objective results, using common language, reaching consensus among stake holders, easy modelling, and using many components of design solutions However, it has been realized that for the use of these methods, the designer must have certain computer science skills and this creates limitations in finding wider application areas In this study, Parametric design, Generative Design, Performance-Based design, Algorithmic Design methods, which are the most researched (90%) of the above listed digital methods, are emphasized and their application examples from the perspective of interior design are examined. At the beginning of this study, the mostly researched four design methods were examined in terms of meaning and scope, and their applications in architecture, through extensive bibliography. It was seen in the bibliography scan that; while these new digital methods find intense application in architecture, they are still limited in terms of interior design applications. For this reason, the examples given for each method were approached from the perspective of interior design, and the computer-based digital method or methods used in the interior design process were investigated. Selected samples were carefully studied to ensure representing one or more digital methods. The findings are given with a sample project summary. Keywords: Computational design, parametric design, generative design, performance based design and algorithmic design.
Katılımcı mekân tasarım sürecinde sanal gerçekliğin kullanımı
Bilgisayar teknolojilerinde yaşanan gelişmeler birçok alanı olduğu gibi mimari tasarımı da etkilemiştir. Bilgisayar destekli tasarım yazılımları, sayısal simülasyonlar ve sanal gerçeklik uygulamaları, tasarım süreçlerinin hızını artırmakta, tasarım seçeneklerinin kolaylıkla değerlendirilebilmesine zemin hazırlamaktadır. Bunun yanı sıra, bu teknolojiler katılımcı tasarım süreçlerinde de faydalı olmakta, tasarımcılar, müşteriler ve diğer paydaşlar arasında daha etkin bir iletişim ve iş birliği olanağı yaratmaktadır. Özellikle sanal gerçeklik uygulamaları, mekânsal algıyı ve kullanıcı deneyimini bir üst seviyeye taşıyarak, projelerin daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesine ve anlaşılmasına olanak sağlamaktadır. Bu durum, tasarım sürecinin sadece teknik bir uygulama olmaktan çıkıp, etkileşimli ve demokratik bir sürece dönüşmesini kolaylaştırmaktadır. Bu bağlamda tez çalışması, sanal gerçekliğin katılımcı bir mekân tasarım süreci içerisine nasıl entegre edileceğine dair nitel bir saha araştırmasından elde edilecek bulgularla bir uygulama modeli önerisi sunacaktır. Katılımcı tasarım için önemli bir uygulama alanı olan kentsel dönüşüm projelerinden bir örneğin ele alınacağı çalışmada, hak sahiplerine oturacakları konut hem iki boyutlu görseller hem de sanal gerçeklik ortamı aracılığıyla gösterilecek ve ardından yarı yapılandırılmış görüşmelerle kendilerinin fikir ve görüşleri alınacaktır. Elde edilen veriler nitel araştırma yöntemleri ile analiz edildikten sonra bir uygulama modeli önerisine ulaşılması hedeflenmiştir. Çalışma, alanyazın taramalarında yeni gelişen bir alan olan sanal gerçeklik ve mimari tasarım ilişkisine dair detaylı bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
A. Gaudi'nin mimari uygulamalarının tasarım örnekleriyle günümüze taşınması
İlk olarak A.Gaudi'nin mimari ve grafiğin buluşmasında, sanat eserlerinde ki bakış açısı, görme biçimleri, tasarım felsefesi, tasarım yönetimi ve tasarımın hayata etkisi irdelenmiştir. Ayrıca A.Gaudi'nin mozaik uygulamaları ve eserlerinin, Türk-Osmanlı tasarım örnekleriyle stilize edilerek kentsel mimari üzerinden grafik anlatımlarla yorumlanmıştır.
Mimari tasarım stüdyosunda anlatının kullanılmasına yönelik bir yöntem önerisi
Mimari proje stüdyoları, bir tasarı bilgiyi, üretme, geliştirme yerleri olarak kabul edilir. Bu üretim ve gelişim sürecine dahil olmak çoğu mimarlık öğrencisini zorlamaktadır. Stüdyo üretim süreçlerinde bu zorluğu ortadan kaldırmak ve öğrencinin keşfine olanak sağlamak amacıyla stüdyo yürütücüsü yeni araçlar deneyerek ile bu devinimi sağlamaya çalışmaktadır. Bu tezde mimari tasarım stüdyolarında öğrencilerin tasarım sürecine katkı sağlamak ve bu sürecin doğru kurgulanmasını geliştirecek yeni düşünme araçları ortaya koymak hedeflenmektedir. Bu hedefe yönelik olarak mimari stüdyolarda kullanılmak üzere yeni bir tasarım yöntemi üretilmeye çalışılmıştır. Tez kapsamında geliştirilen yöntemde "anlatı"nın dinamik yapısı öğrencinin yeni düşünme araçları kazanmasına aracı olacaktır. Ricouer'in edebiyat teorisinden devşirilen "anlatı" kavramı üzerinden geliştirilmiştir. Ricouer anlatıyı; deneyimin, olay örgüsü aracılığıyla "olayların sistemleşebilir biçimde düzenlenişi" olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda anlatı kullanılarak geliştirilen yöntem "olay örgüsü biçimlenirken, kurgulanırken-kompoze edilirken- eylemler olay örgüsü içinde taklit edilir ve düzenlenir" düşüncesi temelinde şekillenmiştir. Ricouer'in deyimiyle anlatı, insan yapımı bir kompozisyonu düzenleme işidir. Bahsi geçen bu kompozisyonda eylem, deneyim, olay ve mekân düzeni etkili hale gelmektedir. Tüm kompozisyonda yani anlatının temsilinde; koşullar amaçlar, olanaklar ve etkileşimler yer almaktadır. Anlatı bu çok katmanlı haliyle mekân temsili yani mekânın simülasyonu olarak da kabul edilmektedir ve bu temsilin Mimari Tasarım Stüdyosunda yeni düşünce biçimlerinin geliştirilmesi, düşünce devinimini sağlaması öngörülerek yeni bir metot ortaya konulmaktadır.
Otel yapılarında engelli bireye yönelik çözümler
Mekân tasarımı, bireyin fiziksel, psikolojik, sosyolojik özellikleri açısından gündelik yaşamının bir parçasıdır. Tasarım, normal bir birey için bir gereklilik oluşturuyorsa, engelli birey için de eşit kullanım hakkı getirmektedir. Engelli birey de toplum içerisinde farklı olarak algılanmamalı, mekân çözümlemelerinde engeller düşünülerek tasarım yapılmalıdır. Mekân içerisindeki fonksiyonların amaç ve kullanımı, engelli bireye yönelik işlevsel olması gerekmektedir. Özellikle zihinsel, bedensel ve görme engellilerin sosyal yaşamına etki edecek tasarımlar yaşama daha kolay tutunmaları açısından önemli yer tutmaktadır. Engelli bireyin yaşam alanları tasarlanırken, tüm gereksinimine cevap veren detay çözümler, standartlar düşünülerek proje uygulamaları yapılmalıdır. Bu anlamda, engelli bireyin yaşamını kolaylaştıracak çözümlerin konut, kamu, eğitim yapılarının yanı sıra otel yapılarında da önemli bir yeri olmaktadır. Özellikle, engelli birey düşünülerek yapılmış olan otel yapısı oldukça azdır. Örneğin Türkiye'de engellilere yönelik bir tatil köyünün veya otel yapısının olmadığı dikkat çekmektedir. Bu anlamda İstanbul'daki farklı mekân tipolojileri incelenmiş, özellikle otel yapılarının engelli bireye ne derece hizmet ettiği irdelenmiştir. Araştırmalarda engelli bireyin gereksinimleri doğrultusunda ulaşılabilir, engelsiz otel tasarımlarının sayıca az olduğu ve mekânsal açıdan kullanım zorluklarının yaşandığı izlenmiştir. Bu nedenle, bu tezde engelli bireyin yaşamını kısıtlı hale getirmeyen ve ailesiyle bir arada konaklayıp, tatil yapabilecekleri otel yapılarına çözüm önerileri getirilmiştir.
Experiments for design and optimization of thin shell structures
Shell structures have been a focus of interest for many years by architects and engineers because of aesthetic concerns and their ability to cover large spans. Finding the ideal form for shell structures can be traced back to Robert Hooke, who has examined the ideal arch form by gravity-impacting chains. Inspired by Hooke's work and Catalan vaults, Gaudi has carried out experiments on finding ideal forms with chains in three dimensions. With the development of the reinforced concrete, the Spanish architect Felix Candela was able to reveal new and revolutionary shell experiments. Candela, who usually used hyperbolic paraboloid in shells, has reached to a thickness of 4 cm. Heinz Isler, who also saw and was impressed by Candela's work, further advanced form finding experiments. In order to reach the ideal form, the fabric which is covered with plastic is hanged from the support points so that they can be shaped by the force of gravity. Later on, these forms are reversed and large openings passed through the forms, which only work with compression and carry their own weight. Another pioneer in the area is the Frei Otto. Otto has also done gravitational form finding experiments using cable networks. In some experiments he used soap bubbles to reach minimal surfaces. He has worked on suspension systems and wood grid shells in the following years. Developments in the aviation and car manufacturing sector have facilitated mathematical identification of the forms and their transfer to the computer environment. Computer-assisted form finding methods have progressed, parallel to this situation. These methods are also described in the scope of the study. These methods are described as Force Density Method (FDM), Thrust Network Analysis (TNA), Dynamic Relaxation (DR) and Particle-Spring Method (PS). FDM is a form-finding method that Frei Otto and his team use more widely. It is more suitable for membrane structures. TNA is a form finding method more suitable for masonry and concrete shells developed by Block Research Group. This method is also independent of the material and it allows to see and intervene the process because it is a geometric method. DR, on the other hand, is a form finding method used mostly in the design of wooden gridshell structures. In this method, connection points are very important and physical modeling as well as complex calculations must be done in order to be successful. PS is a computerized version of the chain method developed by Hooke and Gaudi. It aims to find an equilibrium between the elements by dividing them into nodes and springs. It is a convenient way to produce quick form alternatives. Gaussian curvature is an important criterion that determines the production and durability of surfaces. It is determined by the state of the main curves over the surfaces. If the curvatures of these curves are in the same direction they are positive, if in different direction they are negative. If one of the curves is flat, the Gaussian curvature is 0 and these surfaces are single curved surfaces. If this curvature is different from zero, it is a double curved surface. If surfaces can be formed with straight lines, they become ruled surfaces. All single curved surfaces are such surfaces. Surfaces such as hyperbolic paraboloid are also such surfaces from double curvature surfaces, and architects have always been interested in them, because the ease of production of these types of ruled surfaces. There are also free-form surfaces defined by NURBS curves that require special production, and special optimization is required for their production. Within the scope of the study, three shell structures were designed by different base surfaces, and after they were analyzed, openings were extracted on them and weights were reduced and form alternatives were formed. The resulting forms were analyzed again and the structures were stayed in the structural safe zone. Thus, a process for the formation of shell structures has been proposed.
Sokak pazarının poetikası: Geçici yapının zamansallığı üzerine fenomenolojik bir inceleme
Meydandaki katedralden, plajdaki şemsiyelere, içinde yaşadığımız fiziksel çevrede yerleştiğimiz, 'yer-edindiğimiz' mekânlar, çok farklı zamansallıkların da doğal parçalarıdır. Kimi zaman sadece bakıp görerek benimsediğimiz belleğimizde yer eden silüetten ibaret imgeler, kimi zaman da metropolün giderek daha da katmanlaşan karmaşasının gündelik unsurlarıdır. Sokak pazarı bu unsurlardan biri olarak, kentsel fiziksel çevre içinde son derece güçlü bir yer kuran ve kentin belleğine çakılı olan bir yapı olarak temelde geçici bir yapı, bir programlanmış bir organizmadır. Bu noktada, denilebilir ki, çalışmanın ana ekseni, özellikle jenerik algının ardında, büyük ve tekil mekân imgesinin ötesine geçen, içinde yaşadığımız fiziksel çevrenin mekân kırıntıları üzerinedir. Gündelik yaşam pratikleri ile biriken deneyimin ve yapı ölçeğinden, nesne ölçeğine doğru incelen zaman/mekân algımızın imkân ve doğasını araştıracak, bir sokak pazarının sunduğu yer imgesinin ardında, gündelik ve geçici yapının zamansallığına odaklanacaktır. Çalışmanın uzamı, pazar olgusunu bir strüktürel yapı olarak görmek yerine onu tüm veçheleri ile görmek, fenomenolojik bir incelemenin nesnesi yapmaktır. Çalışma sokak pazarının fenomenolojik özleri (essence) üzerinde ilerleyen bir anlatı olarak yer alacaktır. Sokak pazarını, sokak pazarı yapan bazı özler paranteze alınarak pazarın kentsel fiziksel çevre içinde bir 'yer' ve bir zaman/mekân adası olarak kent belleğie nasıl yerleştiği incelenecektir. Sokak pazarı olgusu, pazarın örtü, tezgâh, geçiş ve seyyar olmak üzere dört temel fenomenolojik özlere dair belirgin niteliği üzerinde incelenir. İnceleme ele alınan sokak pazarının herhangi bir anına ait fotografik imgeler ve bahsedilen özler çerçevesinde ele alınan diyagramatik çizimler üretir. Bu şekilde sokak pazarına dair algı, poetik ve çağrışımsal ifadeler ile örülü bir anlatıdan oluşan matris/anlatı izleği üzerinde hareket eder. Bu incelemenin hedefi, bir olgu olarak 'sokak pazarı'nın fenomenolojik bir çözümlemesini yapmak, geçici yapının zamansallığı üzerinde kamusal mekânda, yerleşme olgusunun fenomenolojik özler parantezinde bir serimini yapmaya çalışmaktır. Çalışma aynı zamanda, fenomenolojik özler parantezindeki çözümleme ile kentte geçici yapının doğası, imkânları ve zamansallığı üzerine bir tartışma denemesidir. Giriş bölümünde, gündelik yaşam pratiklerinin mekânın kırıntıları ile içiçe geçmiş doğasını ve sokak pazarı örneği üzerinden geçici yapının doğası, imkânları ve zamansallığına dair bir açılış olarak ele alınır. İkinci bölümde, zamansallığın fenomenolojisine dair özellikle Husserl ve Merleau-Ponty düşüncesi üzeinden kavramsal bir izlek oluşturulur. Geçici yapının zamansallığına dair fenomenolojik çözümlemenin temel kavramları, 'şimdi- bulunuş alanı' ve 'ufuk' (die struktur horizon) ile kullanılan yöntem ve araçlar için bir temel aranmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda, bu izleğin Bachelard'ın poetik imge fenomenolojisi de diyebileceğimiz bakışı ile zamansallığa dair temel felsefi nosyonları buluşuran bir bölüm olarak ele alınmış ve ardından gelecek bölümlerde bu yöntemle çalışılacak geçici yapının mimarisine ve dördüncü bölümde ele alınacak olan sokak pazarının poetikası için kavramsal bir hazırlık olarak düşünülmüştür. Üçüncü bölümde ise, geçici yapının mimarisini tarihsel bir süreçte görmek denenmiş, yirminci yüzyıl modernliğini başlangıç olarak alarak özellikle metropolde geçici yapının mimarisi ve onun bilgi alanına değinilmiştir. Dördüncü bölümde, sokak pazarının poetikası, bir diyagram, çizim ve fotoğraf seti kullanılarak ele alınır. Örtü, tezgah, geçiş ve seyyar özleri bir anlatı bağlamında serimlenir. Pazar bir gündelik yaşam pratiği ve kent hafızasının çok önemli bir parçası olarak çözümlenmesi hedeflenmektedir. Diyagram ve çizimlerde özler gözünden sokak pazarının içiçe geçmiş yapısı serimlenir. Bu çerçevede, Sokak Pazarının Poetikası, geçici yapının zamansallığını, sokak pazarının kendine özgü yapısı özelinde diyagramlar, çizimler ve fotoğrafik bir set üzerinde inceler ve fiziksel çevre içinde yer üretiminin doğasına, geçici yapının strüktürel varlığının ötesine geçen ve gücünü gündelik pratikler ve stratejilerden alan imkanlarına odaklanarak bu yapıyı bize sunduğu olgusal bütünlük içinde görmeye çalışır. Aristoteles, Poetika'da anlatının yapısı üzerine bölüm sekizde şöyle der: 'Anlatının birliği, kimilerinin sandığı gibi tek bir kahramanın çevresinde dönerek sağlanmaz çünkü tek bir insanın yaşamında birçok, giderek sonsuz sayıda olay meydana gelir ve bunlar bir birlik oluşturmaz; tıpkı bir insanın girişeceği çok sayıda eylemin tek bir eylem oluşturmayacağı gibi' Sokak pazarının kurduğu — Certeau'nun deyişi ile — 'kentsel anlatı'da, Aristoteles'in kurgulanmış bir öykü için ifade ettiği biçimiyle ifade ettiği bütüncül bir birlik anlatısı oluşmaz. Sokak pazarı, bu anlamda gündelik gereklerin çoğu zaman vasat çözümlerle sürdürülegeldiği gündelik hayat pratiklerin ve taktiklerinin katmanlı yapı ve jestlerle iç içe geçtiği bir anlatı ormanıdır. Pazar bir olgu olarak bize göründüğü biçimiyle her gün farklı bir içerik ve bağlamla bile kurulsa içinde saklı bir genetik varoluşun görünümüdür. Bu görünümün sistemli bir bakışla fenomenolojik olarak kavranışı bize kente dair bir iç bilgiyi sunar. Sokak pazarı dünden bugüne kentte doğal bir refleksin gündelik hayata sızışları ile varolur. Bu anlamda, çağlar boyunca bir kentsel organizma ve düzen olarak ayakta kalmış ve gündelik hayatın ilksel gereklerinin kentte zemin kotunda müşterek mekânın içinde kendine rutin bir yer bulabilmiş bir görünümüdür. Sokak pazarının gücü kurduğu geçici yapının zamansallığı ile birlikte düşünülür, pazar hafif ama ağır yapısı sayesinde yer kuran ve kentin belleğine işleyen bir olgudur.
Gerilim ve refleks alanı olarak kamusal mekan tasarımı
Günümüz kentlerinin gündelik yaşamı ve kamusal karakteri, birçok farklı ve çeşitli toplumsal, kültürel ve ekonomik girdilerle ve bu girdiler arasındaki karmaşık ilişkilerle belirlenmektedir. Bunların yanında, söz konusu kentin gündelik hayatının geçtiği kamusal mekânların nasıl tasarlandığı, bu alanların kentsel yaşamı nasıl çevrelediği de önemli bir faktör olarak belirginleşmekte ve bu bağlamda, kamusal alanların nasıl bir tasarım yaklaşımıyla ele alındığının, kentlerin sosyal yaşantıları ile nasıl ilişkiler kurulduğunun incelenmesi de yüksek potansiyelli bir araştırma alanı olarak öne çıkmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında, kenti şekillendiren temel girdiler bağlamında günümüz kamusal mekân tasarım eğilimlerinin incelenmesi üzerinde durulmaktadır. Söz konusu tasarım eğilimleri özellikle kamusal ortamda görülen tartışmalı konular üzerinden ve otorite-birey ilişkilerindeki olası çatışmalar çerçevesinden ele alınmakta ve bu doğrultuda, kamusal alanda tanımlanabilecek problemlerin güncel kamusal mekân tasarım pratiklerine nasıl yansıdığı sorusu derinlemesine irdelenmektedir. Çalışmanın amacı, güncel kamusal mekân tasarım yaklaşımlarının incelenebilmesi için kuramsal bir altlığın oluşturulması, daha sonra da bu altlık yardımıyla bir okumanın kamusal alan kavramı içerisinde örneklendirilmesi olarak özetlenebilir. Tez içerisinde güncel kamusal mekân tasarım eğilimleri, çalışma boyunca üretilen ve kendi özgün anlamları ve ilişkilerine sahip kavramlar yardımıyla irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde kentsel mekânda birey ve otoritenin kenti şekillendirme arzularını ve bu arzuların olası çatışmalarını temsil eden 'etki' ve 'tepki' kavramlarından yola çıkılarak 'gerilim' ve 'refleks' kavramları ortaya konulmuştur. Böylece 'gerilim ve refleks' alanı olarak kamusal mekân tasarımı tanıtılmakta ve söz konusu kuramsal altlık elde edilmektedir. Öncelikle kentsel mekânı şekillendirme olanaklarına sahip otorite unsurlarının kenti düzenleme ve denetleme çabaları 'etki' kavramı içinde ele alınmaktadır. Bu çabaların karşısında yer alan, yaratıcılık dâhilinde kentsel yaşamda değişimi arzulayan girişimler ise 'tepki' kavramı dâhilinde irdelenmektedir. Kenti şekillendirme arzularının olası zıtlıkları ve çatışmaları 'gerilim' kavramıyla, bu 'gerilim'lere yöneltilen tasarım yaklaşımları ise 'refleks' kavramıyla incelenmektedir. Bu kavramlar yardımıyla yapılan okumalara göre, kamusal mekânı şekillendirmek için gösterilen her türlü tasarım çabası, kamusal alanda gözlemlenebilen 'gerilim'lere o ya da bu şekilde yanıt vermektedir. Bu yanıtlar kentsel mekânda 'etki' dâhilinde kamusallığı düzenleme ve baskılama eğilimini ya da bu eğilimlerin karşısında konumlanan 'tepki' yaklaşımlarını ifade edebilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, oluşturulan kuramsal çerçeve doğrultusunda iki adet güncel 'gerilim' alanı seçilerek bu alanla ilgili tasarım yaklaşımları üzerinde durulmuş ve örnek uygulamalar yardımıyla detaylı analizler yapılmıştır. Bu alanlar ise 'ortaklık ve anıtsallık' ekseninde ve 'yürüme deneyimi' ekseninde kamusal mekân tasarımı olarak belirlenmiştir. Kamusal mekânda toplanma eylemi ve meydan tipolojileriyle doğrudan bağlantılı 'ortaklık ve anıtsallık' alt başlığında, meydan tipolojilerinde süregelen anıtsallık üzerinden mekânı kurma eğilimleri, değişen 'ortaklık' tanımları üzerinden sorunlaştırılmıştır. 'Yürüme deneyimi' ile ilgili olarak ise, kentin sokaklarında özel alan ve kamusal alan sınırları üzerine 'kapanma' kavramının açılımları üzerinden gidilmektedir. İki alan için de örnek uygulamalar aracılığıyla karşılaştırmalar ve analizler üretilmekte ve görselleştirilerek ifade edilmiştir.
Dijital tasarım söylemlerinin stüdyo ortamına yansımaları üzerine bir tartışma
Mimarlığın ne olduğu ve nasıl düşünülebileceğine dair yaklaşımlar, mimarlık disiplininin teknoloji eksenindeki değişimine ve dönüşümüne bağlı olarak sürekli güncellenmektedir. Bu güncellemenin sebebi, mimarlık disiplini içinde kullanılan yeni dijital araçların ve teknolojinin, mimari tasarım ve üretim yöntemlerini değiştirmesinin yanı sıra, tasarıma dair yeni düşünme şekillerini tetikleyerek mimari tasarım ortamını ve tasarım kültürünü değiştirmesindendir. Dijital dünyanın etkisinde mimarlığın gittiği yön, dijital tasarım ortamının kapasiteleri ve teknik becerilerinden ziyade, dijitalin tasarıma dair tetiklediği bu yeni düşünme şekilleriyle ilişkilidir. Bugün mimarlığın yeni arayışı ve hayali bu yeni düşünme şekilleri doğrultusunda ortaya çıkacaktır. Tez, dijitali yeni mekan arayışları ve hayali için gereken yeni düşünce sistemlerinin tetikleyicisi olarak görür ve dijitalin bu kapasitesi üzerine kurulur. Mimarlık disiplininde bugün neyin nasıl tasarlanacağı, mimari tasarıma dair her türlü üretimden ve tasarım kültüründen bağımsız değildir, çünkü mimari tasarım ortamındaki her türlü üretim dijitalin yeni olanaklarını açığa çıkararak mimarlığın yeni potansiyellerinin tartışılmasına imkan verir. Mimari tasarıma dair söz konusu üretimler, mimarlık nesnesinin yanı sıra, geleceğe dair mimari tasarım düşüncesinin oluşturulması ve mimari söylemi de içerir. Söylemin, yaratma eyleminin tümüyle ilişkilenerek bugün ne üretileceğini belirleme potansiyeli vardır. Tez, mimarlığın yeni potansiyellerinin ve arayışlarının söylemle ilişkili olarak geliştiğini savunur ve dijitale dair söylemlerle mimari tasarım ortamının etkileşimine odaklanır. Tez için, bu etkileşimi anlamak, mimari tasarımın, hangi koşullarda mümkün olduğunu anlamak açısından gereklidir. Çünkü tezde amaç, yeni mekanları ve yeni mimari formları ortaya çıkaran teknolojiyi ve dijital aracın kullanılış biçimini anlamak değil, yeni bir mimarlığı ortaya çıkaran ve mümkün kılan bağlamı ve söylemi anlamaktır. Tezde öncelikle dijitalin etkisindeki mimari tasarım ortamının nasıl değiştiğine ve dijitalin tektonik bağlamında önerdiği yeni açılımlarına bakılacak, dijitalin söylemlerinde etkili olan ve dijitalin etkisindeki mimarlığın gittiği yönü tarifleme potansiyeli bulunan kırılma noktaları, dijital eşikler incelenecektir. Bir sonraki bölümde, dijitalin etkisinde gelişen ve değişen mimari söylem ve mimari tasarım ortamındaki üretimin ilişkisi sorgulanacak, söylem-mimari tasarım ortamı ve stüdyo etkileşimine bakılacaktır. Tezde mimari tasarım eğitiminin omurgasını oluşturan stüdyo üretimi, söylemi etkileme ve söylemden etkilenme kapasitesi üzerinden ele alınacaktır. Stüdyo üretimi tez için, sürekli olarak yeni, öteki, yenilikçi ve deneyselin hayali ve arayışıdır. Tez, stüdyo üretiminin temel amacının mimarlığın yeni potansiyellerini keşfetmek ve mimarlığın geleceğine dair sonsuz olasılıklar üzerine denemeler yapmak olduğunu düşünür. Bu doğrultuda tezde, dijitale dair söylemlerin, mimari tasarım stüdyolarındaki yansımalarına odaklanılacak ve bu yansımalar seçilen stüdyolar üzerinden incelenecektir. Tez kapsamında mimari söylem ile stüdyo etkileşimi, dijital tasarım bağlamında deneysel işler yapan ve yöntem/ tariflerinde mimari tasarım için yeni potansiyeller taşıdığı düşünülen stüdyolar, dijitalin söylemlerine katkıda bulunan aktörler aracılığıyla incelenmiştir. Bu doğrultuda, 2014-2016 yılları arasında University of Pennsylvania ve University of Michigan'da yürütülen beş tane proje stüdyosu seçilmiştir. Bu stüdyoları yazar orada bulunarak gözlemlemiş veya öğrenci/araştırma görevlisi olarak stüdyo süreçlerine ve üretimlerine dahil olmuştur. Tezde, her stüdyo, stüdyo yürütücülerinin (aktörlerin) tasarım yaklaşımlarını ortaya çıkaran koşulları anlamak için, tasarım yaklaşımını mümkün kılan bağlamla beraber incelenmiştir. Seçilen stüdyolarda bilginin tasarımda kullanılış şekli incelenmiş, bu doğrultuda stüdyolar vurgunun, nesneden alana (objects to fields) yaklaşımından, alandan nesneye (fields to object) yaklaşımına kaydığı düşünülerek sıralanmış ve bağlamla aktörlerin tasarım yaklaşımlarının yanı sıra bu açıdan da ilişki kurulmuştur. Vurgudaki bu değişim stüdyo süreci üzerinden, kavramlar, stüdyo tarifi/yöntemi ve stüdyo yöntemi doğrultusunda süreçte üretilen işler olarak incelenmiştir. Tezde hedeflenen, seçilen stüdyoların sonuç ürünü üzerinden mimarlığın geleceğine dair söz söylemek değil, odağı tasarım yaklaşımına ve sürecin üretimine çekerek, yöntem ve tariflerde yer alan potansiyelleri keşfetmektir. Tezin son bölümünde, mimari tasarım stüdyosunun da deneysel bir ortam olduğu kabulüyle, deneysel mimarlık ortamlarında yapılan üretimin tetiklediği güncel kavramlar ve bugün gündemde olan tasarım araştırmaları/yaklaşımları tartışılacaktır. Tezde, incelenen stüdyolar üzerinden mimarlığın bugün ne olduğuna veya ne olması gerektiğine dair bir sonuç çıkarma amacı yoktur; amaç, dijitalin, mimarlığı hem tasarım yöntemi hem de tasarım düşünüşü olarak nasıl etkilediğini görmek ve söylem ile stüdyo sürecinin etkileşimine bakarak, bugünkü tasarım araştırmaları için bir altlık üretmek, bu sayede bugünkü bağlamla beraber mimarlığa nasıl yaklaşılabileceği konusunu tartışmaya açmaktır. Bu çalışmada incelenen stüdyolardaki üretimin, mimarlığın geleceğine dair yeni potansiyelleri görünür kıldığı ve stüdyo ortamındaki tasarım sürecinin ürettiği bilgiyle, epistemolojik olarak mimarlık disiplinine katkı sağlayacağı düşünülmüştür.
Tasarlanan mekanın retoriği
21. yüzyıl başından itibaren hızla gelişmekte olan nörobilim alanlarında yapılan araştırmalar insanların tüm düşünce, duygu ve davranışlarının beyinlerinde meydana gelen bir dizi elektrokimyasal reaksiyon sonucu oluştuğunu göstermektedir. Kişilerin çevrelerindeki mekândan aldıkları duyusal uyaranlar, vücutlarının içsel durumu hakkında bilgi veren duyguları ve önceki deneyimlerinden arta kalan anılarıyla birlikte, eylemlerini belirlemektedir. Dolayısıyla her mekân, o mekânı deneyimleyen kişiler için o veya bu şekilde davranmalarına neden olacak mesajlar içermektedir. İnsan-mekân etkileşimlerini inceleyen mevcut araştırmalar, konuya daha çok yapılı çevre üzerinden kullanıcı ekseninde yaklaşmakta; tasarımcıların malzeme, strüktür ve organizasyon tercihleriyle mekân kullanıcıları üzerinde ne tür etkiler oluşturabileceklerini inceleyen tasarımcı eksenli araştırmalar bulunmamaktadır. Bu çalışmada algı ve davranış yönetimi konusunda disiplinler arası bir çalışma alanı olan retorik, mekân tasarımı bağlamında ele alınmış; tasarımcıların retorik stratejilerini kullanarak mekân kullanıcılarını belli düşünce, duygu ve davranışlara sevk edebilecekleri öngörülmüştür. Algı ve davranış sistemlerinin nörolojik altyapısı üzerine temellendirilen çalışmanın ana bölümleri Aristoteles'in ikna kategorileri olan Logos, Pathos ve Ethos olarak belirlenmiştir. Logos bölümünde mekânsal söylemi oluşturan ışık, renk, form, ses gibi öğelerin algılanma biçimleri ve kişiler üzerinde oluşturabilecekleri etkiler incelenmiş; retorik figürlerin mekân tasarımında kullanım biçimleri açıklanarak örneklenmiştir. Pathos bölümünde tüm insanlarda ortak olan temel duygu sistemleri ve bunların mekân tasarımıyla ilişkileri irdelenerek mekânı deneyimleyen kişilerde bu temel duyguların nasıl uyandırılabileceği araştırılmıştır. Ethos bölümünde ise farklı mekân tiplerinde mekânsal karakter oluşumları örnekler üzerinde incelenmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde retorik stratejilerinin mekân tasarımı dâhil iletişim kaygısı güden her alanda kullanılabileceği düşünülmektedir.
Parametrik Tasarım Yaklaşımı ile Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi doğu kıyısının düzenlenmesi
PARAMETRİK TASARIM YAKLAŞIMI İLE VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ DOĞU KIYISININ DÜZENLENMESİ ÇANKAYA, Mustafa Cem Yüksek Lisans Tezi, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı Tez Danışmanı : Doç. Dr. Onur ŞATIR Temmuz 2019, 69 sayfa Teknolojinin doğa üzerinde hakimiyet kurma düşüncesi 20.yy'da insanoğlunu etkisi altına almış ve 21.yy da ise bu düşünce daha da güçlenerek etkisini göstermiştir. Bir çok bilim dalında, özellikle bilgisayar bilimlerinin gelişmesi ile birlikte ortaya çıkan yazılım kavramı bilimin hem gelişmesini sağlamış hem de bilimi kolaylaştırmıştır. Teknolojinin diğer bilimler gibi Mimarlığı da etkilemesi mimarlık kavramlarını değişime uğratmıştır. Bu değişim Mimarlığı, geleneksel bağlamdan kopararak yeni arayışlara itmiştir. Doğa bilimlerinin odak noktasına konulması ile birlikte Mimarlık, doğada var olan biçimleri araştırmaya başlamış ve bunların tasarımda nasıl uygulanacağına dair fikirler gelişimi üzerine yoğunlaşmıştır. Tezin birinci bölümünde parametrik tasarımın ortaya çıkışı, gelişimi, parametrisizm akımı, parametrik tasarım örnekleri ile tezin amacı ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise parametrik tasarım kavramı ile yapılmış olan çalışmalar taranmış olup bu çalışmalara dair literatür bildirişleri yapılmıştır. Üçüncü bölümde tez kullanılan materyaller açıklanmış ve bu materyallerin hangi metotlar kullanılarak uygulanacağı üzerine bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde tezin konusu olan "Parametrik Tasarım Yaklaşımı ile Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doğu Kıyısının Düzenlenmesi" ne ait proje önerisi ortaya konulmuş ve bu proje önerisinde elde edilen bulgular belirtilmiştir. Beşinci ve son bölümde ise parametrik tasarım yaklaşımı ile tasarlanmış olan projenin avantajları, dezavantajları geleceği tartışılarak bir çıkarım saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Algoritma, Mimari Tasarım, Parametrik Tasarım, Parametrisizm.
Arif Hikmet Koyunoğlu: Eserleri ve mimari yaklaşımı
Tez çalışmamızda, Arif Hikmet Koyunoğlu'nun (1893-1982) yaşamı, mimarlık faaliyetleri ve mimarlık yazıları ele alınarak kendisi hakkında monografik bir çalışma yapılması amaçlanmıştır. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde etkin olmaya başlayan Koyunoğlu, asıl tanınırlığını Cumhuriyet döneminde elde ederek 1920'li yıllarda, Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi üslubunu uyguladığı eserleriyle başkent Ankara'nın kent silüetinin belirlenmesine katkı sağlamıştır. 1930'lu yılların başına kadar Ankara, Eskişehir, Kütahya ve İstanbul'da bu üslupta eserleri vermeye devam etmiştir. Ankara, Bursa ve İstanbul'da modern mimari üslubunu uyguladığı eserleriyle değişen dönem beğenilerine uyum sağlamış, bu tutumunu Art-Deco ve İkinci Ulusal Mimarlık dönemi üslubunda eserler vermesiyle de devam ettirmiştir. Koyunoğlu'nun kamu ve sivil yapı tasarımlarının yanı sıra müteahhitlik projeleri, onarım projeleri, anıt, çeşme ve mezar taşı tasarımları da bulunmaktadır. 1927-1982 yılları arasında kaleme aldığı 37 mimari yazısıyla döneminin mimarlık ortamına, mimari üretimine ve mimarlara ilişkin düşüncelerini aktarmıştır. Mimar kimliğiyle ön plana çıkan Koyunoğlu, profesyonel olarak fotoğrafçılık ve kayak eğitmenliği de yapmıştır. Çalışmamızda; Koyunoğlu'nun mimarlık faaliyetleri üzerinden mimari tasarım ve üslup özelliklerinin belirlenmesi, mimarlık yazılarından mimari anlayışının, tarih anlayışının ve mimari yaklaşımının ortaya konulması amaçlanmaktadır.
Teknolojik gelişmelerin etkisi ile yüzeylerde malzeme kullanımı: Akıllı malzemeler
Mimari ve iç mimari tasarım ile malzemeler arasındaki ilişki, Sanayi Devrimi'ne kadar oldukça basit olarak yorumlanabilmektedir. Bu döneme kadar, yapı malzemeleri, kullanılabilirlik ve uygunluk açısından pragmatik olarak ve/veya görünümleri ve dekoratif nitelikleri açısından biçimsel olarak düşünülerek, genellikle yerel kaynaklardan seçilmiştir. Örneğin, yerel olarak mevcut taş, temelleri ve duvarları oluşturmuş ve mermerler genellikle kaba yapıyı kaplayan ince kaplamalar olarak kullanılmıştır. Mimari ile ilgili kararlar, malzeme seçimini belirlemiştir. Bu nedenle, 19. yüzyılın başında malzemenin tasarımda kullanımının, işlev ve forma bağlı olduğu düşünülebilmektedir. Bununla birlikte, bu dönemde malzemelerin standart olmayışı dolayısıyla, tasarımcılar özelliklerini ve performansını dışsal bir anlayışa dayandırmak zorunda kalmışlardır. Özünde, malzeme bilgisi, deneyim ve gözlem yoluyla elde edilmiştir. Mevcut malzemeler ile çalışmak için gerekli olan bu bilgi ve becerileri, çoğunlukla deneme yanılma yoluyla edinmişlerdir. Endüstri Devrimi'nin ortaya çıkığı ile malzemelerin rolü çarpıcı biçimde değişmiştir. Tasarımcılar, malzeme özelliklerini ve performansını, sezgisel ve ampirik olarak anlamaya bağlı olmak yerine, tasarlanmış mühendislik malzemeleri ile karşı karşıya kalmaya başlamıştır. Nitekim, modern mimarlık tarihi, neredeyse yapı malzemeleri tarihinin merceğinden izlenebilmektedir. 19. yüzyılda çeliğin yaygın olarak tanınmasıyla başlayarak, geniş açıklıklı ve çok katlı bina formlarının ortaya çıkmasına yol açan malzemeler, modern öncesi çağın mimari ihtiyaçlara bağlı rollerinden, fonksiyonel olarak performansı arttırmak ve yeni biçimsel yanıtlar bulmak için bir araç haline gelmeye geçiş yapmıştır. Cam üretiminin sanayileşmesi, çevresel sistemdeki gelişmelerle birlikte, Şeffaf bir mimarinin her iklimde ve herhangi bir bağlamda yer alabilmesine olanak tanımıştır. Perde duvar sistemlerinin yaygınlaşması, cephe malzemesini faydacı işlevlerden kurtararak, cepheyi formal bir unsur haline getirmiştir. Teknolojilerdeki gelişmeler sayesinde, alüminyum ve titanyum gibi mühendislik malzemeleri artık yapı kaplamaları olarak tasarım çeşitliliğine imkan vererek, etkili ve kolay bir şekilde kullanılabilir olmuştur. Malzemeler, binanın hem iç hem dış temsili üzerinde, en direkt görünür olarak, ve böylece en uygun tasviri sağlayacak biçimde ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, bugünün mimar ve iç mimarları, malzemeleri genellikle tasarım paletinin bir parçası olarak düşünebilmektedir; buradan materyaller seçilebilmekte ve kompozisyonel ve işlevsel yüzeyler olarak uygulayabilmektedir. Bu düşünce biçiminden yola çıkılarak, akıllı malzemelerin kullanımına yaklaşılabilmektedir. Birçok yüzyıl boyunca ahşap ya da taş gibi standart bir malzemenin özelliklerini kabul etmek ve malzemenin sınırlamalarını karşılamak üzere tasarlamak zorunda kalınmıştır. Teknolojik gelişmelerle, özel olarak tanımlanmış bir ihtiyacı karşılamak için yüksek performanslı bir yapı malzemesinin özellikleri seçilebilmekte ya da düzenlenebilmektedir. Bunun yanında, akıllı malzemeler özelliklerini geri dönüşümlü olarak değiştirerek geçici ihtiyaçlara da cevap vererek, tasarım isteklerini karşılayabilmektedir. Tek bir durum için optimize edilmek yerine çoklu duruma yanıt verme yeteneği, yapıların ve mekanların değişen koşullarla karşı karşıya kaldıkları durumu düşünüldüğünde, akıllı malzemeleri tasarım paletinde çekici hale getirmektedir. Sonuç olarak, akıllı malzemelerin daha geleneksel yapı malzemelerin yerini almaya nasıl başlayabileceğine dair birçok öneri oluşmaya başlamıştır. Maliyet ve bulunabilirlik, genel olarak, akıllı malzemelerin geleneksel malzemelerin yerine geçmesinin yaygınlaşmasını kısıtlamasına karşın, uygulamalar, 'yeni' malzemelerin genel olarak mimaride tanıtılması, başlangıçta göstermeye değer belirli parçalar (termokromik sandalye sırtları vb. endüstriyel tasarım) üzerinde kullanımı yoluyla olmaktadır. Son gelişmeler ile birçok mimar ve iç mimar, mekan yüzeylerini, akıllı malzemeler ile kaplamayı hayal edebilmektedir. Etkileşim ve dönüştürülebilirlik gibi terimler için gerekli malzeme ve teknoloji çoğu tasarım projesinin ekonomik ve pratik gerçekliğinin ötesinde olsa bile, mimarlık sözlüğünün standart terimleri haline gelmiştir. Tasarımcılar, kavramsal olarak akıllı malzemeleri geleneksel yapı malzemeleri ile birlikte standart uygulamalarına entegre etmeye çalışmaktadırlar. Ancak akıllı malzemeler, standart yapı malzemelerinden radikal bir ayrımı temsil etmektedir. Standart yapı malzemeleri tasarımda yapı yüklerine (kuvvetlerine) dayanacak Şekilde statik iken, akıllı malzemeler enerji alanlarına yanıt vererek dinamiktirler. Mekan tasarımda normal temsil araçlarımız statik malzemeyi ayrıcalıklı kıldığından, bu önemli bir ayrım olmaktadır. Bunun yanında, akıllı bir malzeme ile tasarım yapıldığında nasıl görünmesi ve ne yapmasını istendiğine odaklanmak gerekmektedir. Akıllı malzemelerin anlaşılmasında, sadece malzeme özelliklerinin anlaşılmasının öncesinde, tasarımcının aynı zamanda malzemenin çevresindeki ortam ile olan etkileşimlerinin temel fizik ve kimyası hakkında bilgi sahibi olması gerekmektedir. Bahsedilen çerçevede hazırlanmış tez kapsamında; birinci bölümde, mekan tasarımdaki duvar, zemin, tavan bileşenleri yüzeylerinde kullanılmakta olan standart ve yaygın yapı malzemeleri incelenmiştir. Çağdaş tasarımda malzemeden beklenen nitelikler konusu irdelenerek yeni malzeme türleri belirlenmiştir. İkinci bölümde, yeni malzemelerden akıllı malzemeler grubu ele alınmış, çeşitleri ve özellikleri araştırılmıştır. Üçüncü bölüm olarak, bir önceki bölümde özellikleri ve çeşitleri belirlenen akıllı malzemelerin ürün olarak ve/veya sistemler içerisinde yapı yüzeylerinde kullanımları örnek projeler ile açıklanmıştır. Sonuç bölümünde ise edinilen bilgiler ışığında, yüzeylerde standart yapı malzemelerine öneri olarak kullanılabilecek akıllı malzeme ürün ve sistemleri tablo halinde analiz edilerek, konunun değerlendirilmesi sunulmuştur.
Bir çeviri nesnesi olarak mekân ve "Biçem alıştırmaları" metni üzerinden disiplinlerarası bir çeviri araştırması
Bu çalışmada çeviri kavramına, hem dil disiplinleri kapsamındaki tartışmalar ışığında, hem de daha geniş bir perspektiften, yaratıcılığın söz konusu olduğu tüm alanlarda var olan bir yeniden üretme eylemi olarak bakılmıştır. Bu bağlamda, çeviri eyleminin yaratıcı yönünü tasarlama eylemiyle yan yana getirerek, bir tasarım nesnesi olan mekânı bir çeviri nesnesi olarak yeniden tanımlamak amaçlanmıştır. 1960'ta Fransa'da kurulmuş bir oyun kulübü olan Oulipo (Potansiyel Edebiyat Atölyesi) grubunun deneysel üretimleri, çeviriyi bir iletişim problemini çözmenin ötesinde yazma eylemindeki yaratıcılığı geliştiren bir eylem olarak ön plana çıkarmaktadır. Ayrıca Oulipo grubunun kendine özgü teknikleri, disiplinlerarası çevirilerle edebiyat haricindeki alanlara da uyarlanmıştır. Raymond Queneau'nun bir hikâyenin 99 çeşitlemesiyle dilin olanaklarını araştıran, çeviri ve yaratıcılıkla güçlü bağlar kuran Exercices de Style (Biçem Alıştırmaları) adlı Oulipocu metni, bu çalışmada bir kaynak metin olarak incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde, başka dillere ve başka disiplinlere pek çok kez çevrilmiş olan bu eserin mekânsal bir çevirisi denenmiştir. Bu önermede üretilen 33 çeşitlemeyle Oulipo'nun mekânsal üretim ortamındaki potansiyeli araştırılmıştır.
Yapay zeka ve gökdelen tasarımı
Gokdelen ve yuksek yapilar gerek yapim teknolojileri gerek ise aerodinamik cozum mekanizmalari baglaminda insa edilmesi zor kompleks yapilar olarak bilinir. Gokdelen yapim sistemlerindeki zorlugun temel nedeni ilk kez Alan Davenport tarafindan ortaya atilan ruzgar muhendisligi kavrami ve ruzgarin yapi uzerine bindirdigi tahrip edici gucudur. Ruzgar, gokdelen sistemlerinde yukseldikce artan hizi nedeniyle gerek cephe konstruksiyon sistemine gerek ise yapinin ana strukturel sistemine kontrol altinda tutulmasi gerekli sorunlar yaratir. Ruzgarin "along wind force" ve "across wind force" olarak bilinen , binanin ruzgar ile ayni yonde ve ruzgarla 90 derece aci yapacak yonde olusturdugu iki etkin kuvvetin arasinda bir denge moment etkisinde kalir ve ruzgar siddetinin olusturdugu yikici etkiye karsi devrilmemek adina kendi strukturel sistemini ve aerodinamik cozum mekanizmalarini kullanir. Ruzgar ile ayni yonde olan along wind force olarak adlandirilan ruzgar yuku ruzgar surukleme kuvvetidir. Ruzgarin binayla arasinda yarattigi dogal surtunme kuvveti kaynakli bu kuvvet yapi uzerinde dogal bir rezonans yaratir ve bina ust kotlarinda "sway" salinim etkisi olusturur. Sway salinim etkisinin kabul edilebilir ve kontrol edilebilir limitler icerisinde kalmasi esastir. Sway rezonans etkisi yapi icerisinde yasayan insanlarin konfor gereksinimleri uzerinde de onemli etki yaratir. Colorado gibi siddetli etkin ruzgar yukunun oldugu bolgelerde , aktif sway rezonans etkisi yapida uzun sure etkili oldugu durumlarda yapi malzemesi uzerinde hasar yaratici etki olusturur. Malzemenin uzun sureli rezonans etkisine tabi olmasi ic dokuda ara kilcal catlaklara neden olur ve yapi malzemesinin mukavemet gucunu etkiler. Gokdelen sistemleri 1950 li yillarda celik tubuler sistem agirlikli insa edilmekle birlikte, gunumuzde gokdelen strukturel cozumlerinde betonarme ve celigin birarada kullanildigi aktif kompozit sistemler tercih edilmektedir. Bu anlamda, yapida sway rezonans etkisi ile meydana gelen deformasyon yapinin celik sistem yada kompozit sistem ile insa edilmis olmasi gibi strukturel parametre degisimlerine de baglidir. Kompozit sistemde betonarme olarak insa edilmis olan bolum sway rezonans etkisinin yarattigi tahribattan daha cok etkilenektir. Bir diger acidan da yapida celik olarak insa edilen bolumlerde primer deformasyon daha az olussa sa , celigin deplasman kuvveti altindaki salinimi ve yer degistirme faktoru daha fazla olacaktir. Sway rezonans etkisini yaratan ruzgar yukune ( along wind force) 90 derece aci ile bileske kuvvet olusturan ikincil kuvvet yanal ruzgar yuku olan across wind force 'dur. Across wind force yapida direkt yikici etki yaratmak yonunde calisir. Lift kaldirma kuvveti yonunde isleyen bu sistem, surtunme kuvveti lehine isleyen along wind force gibi uyumlu bir sway etkisi yaratamaz, aksine, yapinin strukturel diencinin zarar gormesine neden olur. Bu iki etkin kuvvet altinda yapi temelleri ile stabilize olmaya calisan , hem yanal hem ana ruzgar yukune dayanan sistem torsional moment etkisi denen bir eksenel donme etkisi altinda ruzgarin tahrip edici gucune maruz kalir. Bu amacla yapi aerodinamik uyumlu form yardimiyla kendini korumak uster ve yuksek yapilar temelde, 6 ana aerodinamik etkin metot tarafindan sekillendirilir. Bunlardan ilki yapinin yukseldikce sivrilmesini saglayan "taper" kristal sivrilme teknigidir. Taper teknigi "The Shard London" yapisinda da kullanilmis olan bilinen en etkin aerodinamik rezonans teknigidir. En basit anlamda nitelemek gerekirse bir dikdortgen prizmadan kristal bir piramite evrilme sureci olarak dusunulebilir. Ikinci aerodinamik teknik, yine en cok tercih edilen aerodinamik teknikler arasinda olan damper sistemleridir. Damper sistemleri + moment – moment prensibi ile calisan sistemlerdir ve ruzgarin olusturdugu ruzgar yukune karsi ona esit ama zit yonde bir etki ( guc kuvveti) meydana getirerek calisir. Hidroelastik damper sistemlerinden su bazli damper sistemlerine yada tungsten be demir gibi farkli yogunluk degerlerine sahip metallerin farklilastirilmasi ile farkli kutle ve boyutlarda damperlerin sinanmasi gibi teknikler bazinda damper sistemleri bugun 432 park avenue yapisi da dahil olmak uzere pek cok yapida etkin olarak kullanilmistir. Setback aerodinamik teknigi yapinin yukseldikce kademeli olarak bloklar halinde eksiltilmis birimleri olmasini icerir. Genellikle regular ritmik birimler halinde simetrik eksiltmeler tercih edilir. Openings sisteminde yapi uzerinde ruzgara gecis koridoru olusturacak farkli acikliklar birakilmasi amaclanmistir. Bu acikliklardan ruzgar kendine gecis yollari bulur ve yapi uzerinde devrilme etkisi yaratamadan gucunu kaybederek zayiflar ve kontrol edilebilir hale gelir. Openings ile bosluk birakma kavrami ya Shangai Finance Center 'da oldugu gibi genelde kulenin ust tepe noktasina yakin olacak sekilde tek ve buyuk bir bosluk olarak gorulur yada ritmik sirali kucuk bosluklar sekansi seklinde birkac bosluk birakilarak adeta poroz gozenekli bir yapi olusturularak ruzgara ara gecis koridorlari sunulur. "Twist, rotate" eksenel dondurme sistemleri sanayi tipi baca sistemlerinde de gormeye aliskin oldugumuz bir diger bilinen aerodinamik rezonans teknigidir. Yapinin temel taban geometri sisteminin kendi koordinar duzlemi uzerinde z koordinat sisteminin yukseklik kot irtifa degeri olmak uzere, z ekseni yonunde eksenel olarak belirli acilarla dondurulmesi ile olusturulur. Shangai Tower bu amacla bilinen en iyi twist teknigi uygulanmis yapilardan biridir. "Modify the edges" olarak bilinen kose modifikasyonlarinin yaratilmasi teknigi, yapinin her bir kat plan olceginde kose noktalarinda farkli bir takim acisal degisimler olusturulmasi anlaminda gelir. Rotate tekniginin mantiginda her kat bazinda ruzgarin carptigi geometrinin degisimi ile ruzgar gucunun kaybedilmesi amaclanirken, modify the edges dedigimiz kose modifikasyonlari olusturma tekniginin mantigi ruzgarin cephe ile yaptigi surtunme kuvvetini etkileyerek, kontrol altina alinabilir hiz degerlerine gelmesini saglamaktir. Ruzgarin yapi uzerinde aktif olarak etkili olmasini saglayan parametreleri ruzgar sihirbazi olarak bilinen Prof Alan Davenport , kendi tasarladigi ve kendi ismi ile anilan Alan Davenport'un ruzgar zincirinde aciklar. Olimpiyat zinciri gibi 5 parametreden olusan bu halkada, zincirin birinci halkasini "local wind climate" olarak bilinen yapinin bulundugu bolgedeki ruzgarin karakterinin ne oldugunun anlasilmasi olarak nitelendirilir. Zincirin ikinci halkasinda , "terrain surrounding " olarak bilinen yapi cevresinin ne oldugunun kriterleri yer alir. Bu baglamda yapinin tek basina bir yapi olarak buyuk bir boslugun ortasinda yada okyanusun kiyisinda mi yer almasi yada bir metropol icerisinde yogun bir alanin ortasinda mi konumlanmis olmasi yapi uzerinde cevre binalarin etkisi ile yapiya binecek, ruzgarin olusturdugu surtunme faktorunu etkileyeceginden , yapi cevresinin yogunlugu ve cevre yapilarun kat yuksekliklerinin ne oldugu , yapi uzerine binen ruzgar yukunu direkt etkileyerek yapi aerodinamigini degistirir. Ruzgar zincirinin 3.halkasinda aerodinamik response olarak tanimlanan aerodinamik cevap verme niteligi yer alir. Ruzgara karsi yapinin verdigi aerodinamik cevap yapi cephe malzemesinin ne oldugu ve yapi formunun ne oldugu gibi temel parametrelerle iliskilidir. Yapi cephe malzemesinin ne oldugu surtunme katsayisi uzerine etki edecektir, yapi formu ve geometrisi de aerodinamik optimizasyonun temelidir. Bir diger halka da , ruzgar zincirinin 4.halkasi olarak mekanik cevap niteligi yer alir. ( mechanical response criteria) Yapinin mekanik cevap niteligi ve ruzgara karsi verecegi tepkinin ne oldugu yapinin strukturel cozum sisteminin ne oldugu ile iliskilidir. Betonarme sistem, celik sistem yada her ikisinin bir arada kullanildigi kompozit sistem olarak ele alindiginda, yapinin strukturel yapim sistemine gore ruzgara karsi verdigi tepki degiskenlik gosterir. Celik yapim sistemleri ruzgara karsi daha yogun sway salinim rezonans etkisi gosterirken, betonarme yapim sistemleri daha rijit bir form olusturararak damper benzeri bir etki olusturur. Ruzgar zincirinin 5.halkasinda "design criteria" olarak bilinen tasarim kriterleri yer alir. Burada yapinin ana tasarim parametrelerinin ne oldugunun bilinmesi onemlidir. Yapida ornegin cephe cozumlemesinde, yapinin ana karkas iskelet sistemi ile cephe mulion sistemleri arasindaki minimal harekete ne olcude izin verilecegi , esneklik katsayisi , rijitlik gibi parametrelerin kararlarinin verilmesi yapinin sonuc aerodinamik cevap niteliginin ne oldugunu etkiler. Ruzgar zincirinin 3.temel parametresi olarak aerodinamik cevap niteliginin arastirilmasi amaciyla yapay zeka LSTM teknigi olarak bilinen – transfer learning – olarak acilimi saglanan olgudan yola cikilmistir. Bu mantikla, bilinen bir problemin cozumunde ise yarayan bir cozum algoritmasinin, baska bir tanimlanan problemin de cozumunde ise yarayabilir olup olmadiginin irdelenmesi amaciyla ucak kanat optimizayon sistemlerinde ise yaradigi kanitlanmis olan ucak kanat ucu optimizasyon sistemlerinin isleyis mantiginin , gokdelen yapim sistemleri uzerinde gokdelen form ve geometrisinin daha etkin aerodinamik bir form olusturulmasi amaclanarak modifiye edilmesi uzerine bir hipotez ortaya atilmistir. Bu mesnetle damper sistemlerine olan gereksinimin azaltilmasi , damperlerin kucultulmesi, minimize edilemsi yada The Shard London yapisinda oldugu gibi dapmer kullaniminin tamamen elimine edilmesinin mumkun olup olmadigi sorunsali uzerinden konu incelenecektir. Tasarim ve simulasyon asamalarindan olusacak olan tezde, tasarimi dusunulen her bir gokdelen protopinin oncelikle Rhino Grasshopper 3D ortaminda 3 boyutlu gorsel tasarimlari yapilmis, ardindan olusan 3D gorsel prototipler uzerinde ag orgusu ( mesh – grid mesh ) saglanarak ve simulasyon amaciyla Matlab – ANSYS yada Paraview programlarindan dugum noktasi ve cozum hucresi hacmi ( grid mesh volume size ) yogunluguna gore en elverisli olan simulasyon sisteminin kararinin verilmesi ve bu uygun program uzerinden sonuca gidilmesi amaclanmistir. Literatur arastirmalarinda incelenen orneklerde Japon Tanaka Tamura grubunun yaptigi ornekler, bu tez calismasi ile en yakin iliskili calisma olarak gorulmustur ancak Japon arastirma grubunun prototiplerinde sadece simetrik kesitli yapilara yer vermesi ve serbest plan semali yapilar uzerinde calismalar yapilmamis olmasi elestirel olarak nitelendirilebilecek bir yondur. Simetrik plan semali yapilar uzerine yapilan calismalarda ise literaturde genellikle tam kare yada tam dikdortgen kesitli basit plan semali yapilar yer almistir. Bunun yanisira, literaturde yapilan analiz calismalarinda , CFD tabanli yapilan simulasyonlarda tek parametre bazinda sadece basinc degisimlerinin Bernoulli diferansiyel denklemleri uzerinden hesaplandigi gozlenmistir, Bernoulli de sadece basinc spekrumu uzerine sonuclar almaya calisilirken, sadece Cp basinc katsayisi parametresi uzerine yorum saglanir. Tez baglaminda Navier Stokes denkleminde k – omega turbulans model uzerinde cozum saglanmis 3 koordinat ekseninde ( x,y,z) , hem basinc hem hiz hem de vortex ( vorticity) hesaplamalari uzerinden aerodinamik etkin modelin hangi prototipe ait oldugu sonucuna ulasilmistir. F serisi model prototipleri boyunca F9 dan F23'e kadar yapilan denemelerde F14 ve F18 model prototipleri en iyi matlab CFD simulasyonu sonuclarini vermistir. F14 modelinde hiz katsayisi 1,53 ile sinirli kalirken Cp basinc katsayisi degeri 1,64 sonucunu vermistir. F18 de Cp basinc katsayisi 1,66 , hiz katsayisi 1,50 ' de kalmistir. F serisi boyunca 4 farkli acida ( 50 derece – 80 derece arasi ) modifiye edilmis bir dik ucgene benzer nitelikte ucak kanat tipolojisi uzerinden aci ve eksenel dondurmenin etkileri konusu calisilirken, bir sonraki asamada D ve E serisinde cift kanat ve tek kanat combine bileske model prototipleri uzerine calisilmistir. E24 prototipinde 1,70 hiz katsayisi 1,64 basinc katsayisina ulasilirken vortex siddeti tekkanat ve eksenel dondurme tekniginin sinandigi bu modelde ( E24 'de), cift kanat sistemi ve eksenel dondurmenin oldugu F18 modelinin ¼ u oraninda elde edilmistir. F18 de 48 birim yogunluk olculen vortex turbulans akim siddeti E24 de 12 birim yogunlukda sinirli kalmistir. X model prototip serisine gecildiginde bu kez Rhino 3D tasarim ortaminda koordinat oryantasyonu teknigi aktive edilerek eksenel dondurme koordinatinin baslangic noktasi modifiye edilmistir. X1 den X7 ye kadar yapilan koordinat oryantasyonlarinda X4 modelinde kuzeydogu yonunde modifiye edilen prototip tasariminda hiz katsayisi degeri 2,80 e ulasarak aktif turbulans yaratmakla birlikte, basinc katsayisi degeri 1.60 larda kalabilmistir. K-omega turbulans model ve vortex etkisi altinda olusan sistemde vortex siddetinin 10,92 birim yogunluk degerinde kalmis olmasi onemlidir. Koordinat oryantasyonu teknigi ruzgar hizinin artmasina neden olsa da basinc degerinde tehlikeli bir artis yaratmamis ancak vortex akim siddeti uzerinde D serisi ve E serisindeki akim turbulans siddeti degerlerine benzer nitelikte sonuclar elde etmeyi saglamistir. University of Hertfordshire'in ucak kanat sistemleri uzerinde yaptigi calismalarin gelistirilmesi yonunde, 1-2, 1-3 ve 1-5 kat paralel plaka ara yuzey iliskisi olan ucak kanat prototiplerinin gokdelen formu baglaminda temel alinmasi uzerine UH serisi geometrileri elde edilmis, Rhino da etkin geometri sistemleri 3D 3 boyutlu modellenerek matlab CFD ortaminda simulasyona tabi tutulmustur. UH_1_3 prototip model serisinde elde edilen 1.78 hiz katsayisina karsi 1,54 Cp basinc katsayisi degeri 9,22 (birim yogunluk ) vortex akim siddeti degeri ile UH serisinden once yapilan tum sinama testlerinin onunde bir sonuc elde edilmesini saglamistir. M kanat model serisine gecildiginde M basic, MT ve MD model serileri 3 boyutlu olarak Rhino 3D ortaminda tasarlanmistir. Detaylari tezin 4.bolumunde net olarak aciklanan prototiplerden M basic model serisinde M4 prototipi 1,12 basinc katsayisina karsi 1,31 hiz katsayisi degerinde kalirken, MT model prototip serisi icerisinde MT3 prototip modeli 0,90 basinc katsayisi ile tum serilerin en etkin aerodinamik basinc degerini saglamistir. MT3 modeli icin hiz katsayisi da 1.21 degerinde elde edilmistir. MD model serisine gecildiginde MD3 prototipinde 1,89 basinc katsayisi degerine karsi 2,11 hiz katsayisi degeri elde edilmistir. Simetrik bir airfoilin aci ve uzunluk bazinda modifiye edilmesi ile olusturulan GX model serisinde GX1 prototipinin simulasyon sonuclarinda basinc katsayisi 1,73 ve hiz katsayisi 1,78 elde edilirken , GY model serisinde GY2 prototipinde; 1,65 basinc katsayisina karsi 1,54 hiz katsayisi sonucuna ulasilmistir. Finalde openings ve setback & taper kavramlarinin kullanildigi iki farkli seri tasarlanmis ve ucak kanat optimizasyon tabanli serilerin bu iki seri ile kiyaslanmasi amaclanmistir. Space ve Willis serileri olarak adlandirilan bu seriler icin her bir gruptan 4 model prototipi uretilmis ve bu modeller toplam ag orgusu ve dugum sayisi yogunlugu nedeniyle ANSYS CFD ortaminda k-omega turbulans model uzerinden cozumlenmistir. Elde edilen sonuclarda cevre binalarin ekstrakte edildigi ruzgar tuneli modeli uzerinde "Willis 3 – WL3 " prototipi 0,753 Cp basinc katsayisi degeri ile grup icerisindeki 8 model prototipi arasindaki en aerodinamik gokdelen formu tasarimi olarak nitelenmistir. Openings regular ritmik bosluklar birakarak ruzgara gecis koridorlari olusturma tabanli yaklasim uzerinde , Space serisi olarak uretilen SP1, SP2, SP3 ve SP4 model prototipleri arasinda en aerodinamik etkin form tasarimi sonucunu veren model 0,95 Cp basinc katsayisi degeri ile SP1 modeli olmustur. Sonuc olarak, bolum 3 de yazdigimiz algoritma uzerinden , veri akis diyagraminin basamaklari izlenerek olusturdugumuz yok izi, ve aerodinamik erkin tasarim prensiplerinin multidisipliner bir bakis acisi ile ucak uzay muhendisliginden mimari tasarima aktarilmasi amacli LSTM modelinin kullanilmasi ve etkinliginin sorgulanmasi hipotezi uzerinden, Rhino Grasshopper 3D ortaminda uretilen tum gokdelen prototipleri F, D, E, X, UH, Mbasic, MT, MD, GX, GY, SP ve WL serileri arasinda en iyi sonucu veren tasarimin 0,7404 Cp basinc katsayisi degeri ile MT3 oldugu tespit edilmistir. MT3 modelinin tasarim mantigi tezin ana hipotezini olusturan NASA ucak kanat sistemleri uzerine aci kenar uzunluk – "camber angle – chord length" kavramlarinin modifiye edilmesi ile olusturulan form oldugu ve isleyis mekanizmasi olarak da "yapida ruzgar koridoru etkisi" ve "yukselerek sivrilme etkisi" kavramlarini sorguladigi onemlidir. Ucak kanat optimizasyon sistemleri mantigi ile olusturulan MT3 modeli ve ruzgar koridoru yaratma kavrami , onceden bilinen ve kullanilan openings – setback gokdelen aerodinamik modifikasyon tekniklerinin otesine gecerek, yapay zeka LSTM sistemler uzerinde uretilmis yeni bir cozum teknigi olarak tez baglaminda kanitlanmistir.
Mimari tasarımda gün ışığı ve gün ışığı aydınlatma sistemlerinin incelenmesi
Dünya popülasyonunun hızlı bir şekilde arttığı günümüzde, gelişen teknoloji ve artan nüfus nedeniyle insanların ihtiyaç duydukları enerji miktarının artış gösterdiği bilinmektedir. İhtiyaç duyulan bu enerji miktarındaki artışın karşılanabilmesi için kullanılan fosil yakıtlar daha fazla tüketilmeye başlanmış ve sınırlı olan bu kaynaklar tüketimi hızlanmıştır. Geçmişten günümüze gelene kadar gelen süreç içerisinde endüstrileşmenin artmasıyla beraber ihtiyaç duyulan enerji miktarı artış göstermiş ve bu ihtiyacın karşılanmasını sağlamak amacıyla dünya genelinde zaman zaman enerji krizleri meydana gelmiştir. İnsanların karşılaştıkları enerji krizleri insanları var olan enerjinin daha verimli kullanılması konusunda dikkatli davranmalarını sağlamış ve yeni enerji kaynakları aramaya yöneltmiştir. Günümüzde enerji tüketiminin önemli bir bölümünü aydınlatma için kullanılan enerjinin oluşturduğu bilinmektedir. Enerjinin etkin kullanımı konusunun ön planda olduğu günümüzde gün ışığı kullanımı ile aydınlatmanın sağlanması hem enerji tasarrufu açısından hem de insanlar için konforlu ortamlar oluşturulabilmesi bakımından gereklidir. Popülerliği her gün artan sürdürülebilir tasarım ve çevreye duyarlı proje oluşturma amacı kapsamında enerji etkin bina tasarımları önem kazanmıştır. Bu sebeple ortaya atılan ve kısa zaman içerisinde hızlı bir şekilde geliştirilerek geniş kitleler tarafından benimsenen yeşil bina sertifika sistemleri, sürdürülebilir mimarlık ve enerji tasarrufu başlıklarında tasarımcılara yardımcı olabilecek tasarım kriterleri ortaya koymaktadır. Geliştirilen sertifika sistemleri sayesinde global ve bölgesel olarak sunulan kriterler ile gün ışığı aydınlatma sistemlerinin teknik özellikleri ve çalışma yöntemlerine ilişkin belirlenen bilgiler bir sistematik içerisinde incelenerek tasarımcıya sunulmuştur. Bu sayede tasarımcıya yol göstecek sistematik bir yardımcı kaynak oluşturulmak istenmiştir. Bu tez çalışmasında, birinci bölüm giriş kısmıdır. Bu bölümde; çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi belirlenmiştir. İkinci bölümde; güneş, gün ışığı ve aydınlatma terimlerinin açıklamaları ve birbirleri ile olan ilişkilerinin durumları incelenmiştir. Buna ek olarak gün ışığının insan ve yapı ile olan ilişkisi alt başlıklar halinde detaylandırılarak anlatılmıştır. Üçüncü bölümde; gün ışığı aydınlatma sistemlerinin amaçları ve işlevlerine ilişkin genel bilgi verilmiştir. Bu sistemlerin hangi kriter kullanılarak yönlendiren ve taşıyan sistemler olarak sınıflandırıldıkları ortaya konulmuştur. İki farklı başlık altında incelenen sistemlerin teknik tanımları, özellikleri, çalışma ilkeleri ve işlevleri örnekleriyle anlatılmıştır. Dördüncü bölümde; çalışmada anlatılan gün ışığı aydınlatma sistemlerinin tamamının değerlendirilebileceği ve gerektiğinde sistemleri birbirleri ile karşılaştırabileceği değerlendirme kriterleri yapılan literatür taraması ile belirlenmiştir. Belirlenen kriterler ile gün ışığı aydınlatma sistemlerinin tamamını değerlendirebilmek amacıyla 5 'li likert ölçeğinin kullanıldığı soru kalıpları oluşturulmuştur. Oluşturulan soru kalıpları yüksek lisans düzeyinde gün ışığı dersini tamamlamış mimarlardan oluşan odak grubun değerlendirilmesine sunulmuştur. Odak grup tarafından verilen cevaplar SPSS programına aktarılarak nicel veriler haline getirilerek grafiklere dönüştürülmüştür. Bu yöntemle kullanıcı ve tasarıcımcıların gün ışığı aydınlatma sistemlerini seçtikleri aşamada uygun sistemin seçimine yardımcı olacak bir kaynak oluşturulması amaçlanmıştır. Beşinci, sonuç bölümünde çalışma ile ilgili genel bir değerlendirme yapılarak sistemlerin kullanımı ve seçimi hakkında tavsiyeler verilmiştir.
Mimarlık ve strüktür
Çalışma dijital araçların mimarlığın/mimarların, strüktür/inşaat mühendisi ile olan ilişkisinde bir değişim/dönüşüm/farklılaşma getirip getirmediği sorusunun araştırılması ile ilgilidir. Bu soru dijtal teknolojilerin, tasarım sürecinin başından inşanın sonuna aynı araçların kullanımını mümkün hale getirerek önerdiği kesintisiz süreç nedeni ile tektonikler bağlamında daha önce mümkün olmayan bir potansiyeli açığa çıkarttığı öngörüsü etrafında şekillenir. Çalışmanın birbirine paralel olarak giden iki araştırma güzergahı zaman zaman birbirlerini dönüşerek asıl sorunun cevaplanması için çalışırlar. Birinci güzergah tasarlanarak inşa edileni, tasarım araçlarının kullanımı, temsil-tasarım ilişkisi, tasarımın amaçsallığı ve müelliflik gibi başlıklar ile ele alarak teknoloji kullanımının tasarlanarak inşa edilen üzerine etkilerini ortaya koymaya çalışır. İkinci güzergah ise bu yakından bakılan tasarım ve inşa sürecinde mimar-inşaat mühendisi ilişkisini ve bu ilişkinin sürece etkilerini ortaya koymaya çalışır. Birinci güzergah yapıların tasarım ve inşa süreçlerine dair veri ile ikinci güzergah işbirliklerinin doğasına dair veri ile ilgilenir. Ana soru dijital araçların dönüştürücü etkisi üzerinden kurulsa da dijital dönüşüm tarihsel süreçte mimarlık strüktürel kurgu ilişkisinin belirleyicisi olan teknolojik dönüşümün bir devamı, güncel karşılığı olarak ele alınır. Bu anlamda çalışmanın tartışması dijital teknolojilerdeki gelişmenin kendisine yoğunlaşmaz. Mimarın strüktürel kurgu ile olan ilişkisi tartışmanın merkezinde yer aldığından teknolojik dönüşüm sürece etkileri bağlamında ele alınır. Bu araştırmanın nesnesi tasarlanarak inşa edilendir. Yeni teknolojik ortamın temel karakteristiği olarak görünmezlik ve görünmezliğin serbest piyasa ekonomisinin çıkarlarıyla paralel gitmesi, görünür olanın /strüktürünün önemsizleşmesi sonucunu doğurur. Mimarlık alanında tasarlanarak inşa edilen önemsizleşmektedir. Tasarlanarak inşa edilenin kendisi ve ortaya çıkış sürecinin araştırma öznesi haline getirilmesi bu nedenledir. 'İnşa edilen', 'inşa eden-ler'i baş aktör yapar. Burada çoğu zaman işveren ya da ihtiyaç ile başlayan sürecin tasarım ve inşa aşamalarında, mimar ve inşaat mühendisi hala en önemli aktörler olarak görünmektedir. Bu aktörlerin ve gün geçtikçe artan sayıda yardımcı aktörün tasarım ve inşa sürecindeki ilişkileri inşa edileni ortaya çıkarır. İnşa edilene yakından bakarken inşa edenleri de bir tür gösterge olarak ele almak bu nedenle anlamlı görünmüştür. Strüktürün dinamik doğasının statikleşerek, bir araya getirişin (strüktürün) bir araya getirilene (yapı) referans verir şekilde çoğu zaman ise sadece taşıyıcı sisteme indirgenerek kullanılmasının yarattığı anlam kayıpları tezin ilgi alanını ile örtüşür. Bu nedenle strüktür kavramının kullanılışı metnin anlaşılması için kritik önemdedir. Eduard Sekler'in strüktür, yapı ve tektonik tanımları ile metnin içindeki kullanımları örtüşür. Strüktür metinde construction/yapı ile structure/strüktür arası ayrışma belirgin şekilde kullanılır. Strüktür daha genel ve soyut bir sistem ya da organizasyon olarak kavramsallaştırırken, yapıyı ise bu sistem ya da organizasyonun inşa edilen hali olarak tanımlanır. Yapı daha statik (ama yaşlanmaya açık) iken strüktür dinamik (kuvvetler ya da malzemeden uzak olmayan) biraraya getirişin kendisidir. Metinde tektonik strüktürel konseptin yapı/construction olarak uygulama imkanı bulduğunda bizi etkileyen görsel sonucun anlamsal nitelikleri olarak kullanılır. Tektonik, strüktürel konseptin inşa edilmiş hali olan yapı ile alakalı olduğu gibi, strüktürel prensibin kendisi, malzemelerin doğası ve bu birleşimden kaynaklananı deneyimleyen özneyi de işin içine sokar. Strüktürel kurgu tasarlanabilir iken tektonik ise tam olarak tasarlanamaz. Çalışma yöntemi olarak örneklerin analizi seçilmesi nedeni ile örneklerin tasarım süreçleri, tasarım sürecinde inşaat mühendisi ve mimar ilişkisi, müelliflik, tasarım kararlarının inşa edilene dönüşümünde kullanılan araçlar, temsilin strüktürel kurgu ile ilişkisi, programın strüktürel kurguya dönüşümü gibi bir çok başlık ile tasarlanarak inşa edilen ele alınır. Metnin girişinde soru-nun tanımı yapıldıktan, kavramsal çerçeve ve amaçlar açıklanmaya çalışılmış, karşılaşılan zorluklar ve güncel bağlamdaki tartışmalardan bahsedilmiştir. İkinci bölümde mimar mühendis ayrımının oluştuğu kabul edilen 18. yüzyıldan günümüze tarihsel örnekler ve metinler eşliğinde konu ele alınır. Bu bölümün amacı strüktür/taşıyıcı sistem/inşaat mühendisi ve mimar/mimarlık olarak oluşan ayrışmanın ve teknolojik dönüşümlerin tasarlanarak inşa edilene etkilerini tarihsel bir perspektifte ortaya koymak ve ana tartışmaya zemin hazırlamaktır. İkili aks burada da ana soruyu araştırmak için çalışır. Tasarlanarak inşa edilenin malzeme teknolojisindeki değişikliklerin belirleyici etkisi ile dönüşümü, demir/çelik ve ardından betonarmenin getirdiği tektonik dönüşüm bölümün kronolojik bölümlenmesini oluşturur. Dijital araçların kullanılmaya başlanmasından önce inşa edilen üç yapıya önem verilerek dijital öncesi strüktür/mimarlık ve mimar/inşaat mühendisi ilişkisi ortaya konmaya çalışılır. Ardından dijital teknolojilerin strüktürel kurgu ve tektonikler bağlamında getirdiği yenilikler kısaca özetlenir. Bölümün sonunda üçüncü bölümde incelenen ve ana tartışmanın öznesi olan yapıların seçim kriterleri açıklanır. Üçüncü bölüm güncel karşılaşmalar olarak seçilen beş yapı üzerinden ana tartışmanın yürütüldüğü bölümdür. Dijital teknolojilerinin kullanımının simge yapısı olduğu düşünülen Guggenheim Bilbao Müzesi başlangıç kabul edilerek dijital kullanımının erken dönemi olarak kabul edilebilecek zaman aralığında yapılmış ve kamu kullanımı amaçlanarak inşa edilmiş projeler seçilmiştir. Kamu kullanımı, kamu kaynakları ile yapılma, yarışma ile seçilme tasarım ve inşaya dair kararların bireysel işverenlerin kişisel yargıları ile ilişkilenmemesi için önemsenmiştir. Yapıların yalnızca dijital teknolojilerin tasarlama ve inşa edilme potansiyelleri ile inşası mümkün hale gelmiş olması bir başka seçilme kriteridir. Mimarlık eleştirisinin görece kısa zaman önce yapılmış yapılara ilgi göstermiş olması yapıların, mimarların ya da mühendislerinin yaklaşımları ile tartışılmış olmaları ana tartışmayı yürütebilmek adına önemsenmiştir. Yapılar ikili araştırma aksına uygun olarak bir yandan tasarım ve inşa süreçleri, süreçte teknoloji kullanımı, temsil-inşa edilen ilişkisi, müelliflik gibi başlıklar ile ele anılırken bir diğer yandan mimar inşaat mühendisinin tasarım ve inşa sürecindeki pozisyonları ve süreç sonrası temsil ele alınır. Burada bu ikili aks boyunca dijital araçların tasarlanarak inşa edileni ne ölçüde değiştirdiği ve yapı, strüktür ve tektonikler bağlamında dijitalin kolaylaştırıcı etkisinin ne ölçüde başarıldığı ortaya konmak istenmektedir. Dördüncü bölüm ana tartışmanın yürütüldüğü beş yapı hakkında ayrı ayrı yapılan incelemelerden çıkan sonuçların formun modifikasyon ile ilişkisi temsil, programın forma dönüşümü, kamusal alanın dönüşümü, tasarım ve inşa sürecinde mimar-inşaat mühendisi ile müelliflik başlıkları altında birleştirilerek değerlendirildiği bölümdür. Başlıklar örnekler üzerinde yapılan çalışmaların ortaya koyduğu benzerlikler ile ortaya çıkmış, dijital araçların strüktürel kurgunun oluşumu ile ilişkili olarak ortaya çıkarttığı dönüşümlerin bu başlıklar altında özetlenebileceği düşünülmüştür. Sonuç bölüm ise çalışmanın amacının, elde edilen yeni fikirlerin, olası çalışma alanlarının açıklandığı ve tartışmanın burada ele alınmayan yönleri ile ilgili çeşitli yorumların yapıldığı, bölümdür. Bu tez hem uzun süredir yazanın kişisel gündeminde, entelektüel arayışında önemli olduğu için hem de mimarlığın farklı zamanlar ve araçlarla gündemde tutmaya çalışacağı bir soru olması gerektiği için "niteliğin nasıl üretildiği" problemi üzerine bir araştırma olmaya çalışır. Mesleğin geçirdiği dönüşümün, dönüşümün açığa çıkarttığı potansiyelin izini sürerken mimarlık alanında (birleştirilerek okunmaktan kaçılan) mimarlık ve strüktürün amaçsal ortaklıklarının tektonik tutarlılık olarak tanımlanan bir tür nitelik ortaya koymaya çalıştığını göstermeye çalışır.
A study of collaborative design in mobile augmented reality
The aim of this study is to understand the impact of mobile augmented reality technology on designers' behaviour during collaborative architectural design. In order to see the influence on design communication and interaction, a comparison study of the mobile augmented reality vs the physical model making was conducted in this study. The thesis defends that the mobile augmented reality technology has great potential to use this technology as a design tool in a collaborative design environment, which then needs to be developed and examined with further studies.
Making and breaking authorship, potentials in architectural design studio
Architectural authorship is a fundamental yet puzzling issue that underpins the discipline's ethical, political and social stance with implications not only on the practical, artistic and intellectual qualities of architectural outcomes, but also on the humanistic concerns and practices that architectural processes evoke in a range of societal scales. As a primordial and ossified principle of architectural discipline, authorship, and all its reformulations, needs to be repeatedly scrutinized in all facets of architectural thinking and production, including architectural education, for its inherently complex, diverse and fluctuating nature and resultant impacts. The primary aim of this thesis is to inquire the role of architectural education, specifically of architectural design studio, in the ways in which conventions of architectural authorship are built and challenged. By critically unveiling architectural design studio's hidden or explicit pedagogical agendas, strategies and methods in making and breaking authorial constructs, it is expected to shed light on creative and social potentials which otherwise may be overshadowed by conventional authorship culture that dominates architectural production. The thesis dwells on two hypotheses; first that culture of architectural education in general is still widely governed by conventions based on 15th century construction of the singular-heroic-genius "author" figure of the architect, and second that architectural design studio, located at the heart and head of architectural education, is a pedagogical instrument where authorship roles, relationships and performances are constructed and exercised long before architectural practice. Based on these hypotheses, it is aimed to scrutinize, understand and criticize how architectural design studio pedagogically performs in building, maintaining (making) as well as alternating and diffusing (breaking) certain authorship norms. In the light of authorship question, it is intended to execute a critical inquiry on the reformulations of authorship and disclose potentials of architectural education that are often suppressed by conventional authorship norms outlived through the rituals of traditional design studio culture. Construction of the architect as an author figure has been foundational for architecture becoming an autonomous discipline and its consequent institutionalization since 15th century. Architectural culture has long been deployed by a network of author-related concepts such as authorship, authority, authenticity and authorization that define, build and prevail a cultural, social, economical and legal ecosystem in which rights, benefits and responsibilities of the architect are governed in accordance with prevalent norms and paradigms. Although the quest for authority has preserved its centrality in architectural discipline, the legally prescribed and structured authorship norms have not always been competent with the complexity of architectural knowledge, nor the collective, multi-layered nature of architectural practice. Particularly in the light of technologically driven, socio-economic and cultural paradigm changes of the 20th century, deep power structures regarding the governance and proprietorship of cultural and intellectual commons are put into question. Inspired by the crisis on authorship conventions, a growing tendency has forced the exploration of alternative modes of authorship in various creative fields, including architecture, and consequently in architectural design studio. This research relocates architectural design studio, an epitome of architectural discipline and culture, in a vectorial field of forces raided both by the authoritarian urges to control, govern and dominate, and by the counter forces that expose, dissolve, transform and transgress the stiffened disciplinary boundaries of architectural knowledge and its practices. Mainly, the research interest on architectural authorship in design studio culture dwells on three grounds; first, the efforts that build and maintain the conventional singular heroic figure-of-the-architect, second, the critical inquiries into alternative authorial practices in architectural education stirred by the authorship question, and third, an investigation of both efforts conjoined and entangled in an amalgamated evaluation and criticism. Beginning with an inquiry into the making of authorship in architectural design studio, the thesis initiates with a theoretical and historical background on architectural authorship in which fundamental concepts from the two fields of architecture and authorship are surveyed in relation. By selecting and matching four sets of concept pairs from both fields, the paradigms behind the formation of architectural authorship are conceded, revealing the latent and unquestioned relationships, intentions, motivations and the role of myths, disciplinary and institutional regulations etc. in their establishment. Followingly, traditional studio culture is examined in its conventional utilization of pedagogical instruments, design tools, environments, relationships, myths and rituals in developing authorship-related behaviors. Benefiting from the educational concept of hidden-curriculum, architectural design studio's authorship-related conventions are deciphered, outlined and discussed in detail. The third chapter investigates design studio pedagogies that challenge, transform and break authorship conventions in the light of authorship question. A literature review on critical theory and creative practices complement and contextualize design studio pedagogies that are influenced by similar practices and discourses, as well as critics such as Benjamin, Barthes, Foucault, Eco. As a survey method, authorship-challenging concepts from various creative practices are collected in a lexicon and placed on a polar map for a collective reading of tendencies, densifications, divergences and polarizations of modes, methods, tools, characters etc. of alternative authorship practices. Subsequently, the inquiry is redirected into architectural design studio practices that attempt to alternate architectural authorship. A selection of 1930's onwards architectural design studio instances from various cultural or geographies contexts, that question, challenge or alternate conventional singular-genius-heroic figure-of-the-architect are collected and scrutinized by way of investigating which authorship-related design studio convention they challenge(strategy) and how they challenge it(tactics). These instances are grouped according to their strategic aims and employment of tactics that serve them. Evaluating these instances reveal the multiplicity and complexity of counter-positions to conventional architectural authorship in design studio. Although the study launches on a dialogical separation between making and breaking authorship for practical reasons, these two agendas are not considered as a dichotomy, but as a complex, intertwined and evolutionary continuum. It is considered that historical continuities of architectural design studio culture substantially coexist and collide with radical breaks from it. Therefore, on the fourth chapter, findings from separately handled perspectives (chapters) are amalgamated into a complex cross-relational chart, revealing a multitude of intertwined viewpoints and approaches, which allow the research question to be critically re-evaluated and discussed in a holistic manner. Eventually, based on the overall inquiries in this thesis, it is debated that the notion of authorship, as an invented socio-economic mechanism, needs to be rethought both in its predicaments and potentials for architectural knowledge, its social, ethical, political implications and expendable array of actions. It is speculated that at this intersection of architecture, authorship and education, the future of architectural authorship and architectural design studio pedagogy are prone to diverse new possibilities, yet each reiteration of authorship needs to be skeptically received to ensure potential openings in architectural culture.
Sürdürülebilir tasarımın otel odalarının niteliklerine etkisinin incelenmesi – Türkiye'deki oteller örneği
Sürdürülebilirlik, bugünün ihtiyaçlarını, gelecek nesillerin ihtiyaçlarınıda göz önüne alınarak karşılanmasıdır. Çevre dengesi ve kalitesini korumak için yapılar da sürdürülebilir olmak zorundadır. Yapılar ve yerleşimler CO2 salınımının (küresel ısınmaya sebep olan başlıca sera gazı) %40'ından sorumludur; ayrıca su kullanımının yaklaşık %12'si, atıkların %65'i ve elektrik tüketiminin de %71'inden sorumludurlar. Böyle bir tabloda tasarımların sürdürülebilir olması artık gerekliliktir. Turizm sektörü, insanları tüketime en çok yönlendiren sektörlerden biridir. 365gün 7/24 hizmet veren bu sektör kuruluşları, pazar paylarını korumak için her zaman yenilikçi olmak ve yeni ürünler sunmak zorundadır, bu da onları tüketimi desteklemeye iter. Tezin amacı tüketimin bu kadar çok olduğu turizm sektöründe, sürdürülebilirliği tasarıma entegre eden yapıların incelenmesi ve sürdürülebilir yapıların, diğerleri ile olan farklılıklarının ortaya konmasıdır.Bu amaçla Türkiye'deki sürdürülebilir turizm yapıları ele alınmıştır. İlk bölümde araştırmanın konusunun seçimine etki eden nedenler yer almakta ve araştırmanın konusu, kapsamı ve yöntemi açıklanmaktadır. Araştırmanın konusu, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde araştırmanın temeli olan sürdürülebilirlik, sürdürülebilir tasarım kavramları incelenmiştir. Sürdürülebilirlik kavramının, 1970'te ortaya çıkışından günümüze kadar olan gelişimi açıklanmış ve sürdürülebilir sertifika sistemleri ele alınmıştır. Türkiye'de en sık rastlanan sertifika sistemleri, LEED ve BREEAM, detaylı olarak incelenmiştir. Türkiye'de yer alan sertifika almış oteller LEED sertifikasına sahip olduklarından, LEED puan sistemi detaylı olarak aktarılmış ve iç mekan ile ilgili maddelerin özellikleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde otel kavramı, ilgili yönetmeliklerde otel odalarını etkileyen maddeler ele alınmıştır. Ayrıca sürdürülebilir tasarım stratejisi geliştiren oteller ve bu otellerin sürdürülebilir yaklaşımlarının detayları verilmiştir. Sürdürülebilir yaklaşıma göre tasarlanan otellerin, tasarım açısından hangi özellikleri içermesi gerektiği ayrıntılı olarak incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise sürdürülebilirlik sertifikası almamış 5 otel ile sürdürülebilirlik sertifikası almış olan 5 otel odaları incelenmiştir. Türkiye'de yer alan sürdürülebilir yaklaşıma göre tasarlanmış ve sertika almış oteller baz alınmıştır. Karşılaştırma yapabilmek için, sertifika almamış otellerde benzer özellikteki oteller arasından seçilmiştir. Tezin son bölümünde, dördüncü bölümde ele alınan sürdürülebilir oteller ile sürdürülebilir olmayan otellerin niteliksel özellikleri tablolaştırılmış ve oda tasarımlarının farklılıkları tespit edilmiştir. Aynı zamanda karşılaştırması yapılan bu otellerin ortak yönleri de belirtilmiştir. Bu bölümde, İlk dört bölümde incelenmiş olan konuların değerlendirilmesi yapılmış, sürdürülebilir tasarım ve sertifika sistemlerinin, otel odalarının iç mimarisine etkisi incelenmiştir.
Sayısal fabrikasyonun güncel mimarlık pratiğine yansımalarını mimarlık ofisleri üzerinden okuma deneyimi
Bir şeyin ardışık bir dizi adım veya işlem içererek yapımı veya üretimi fabrikasyon olarak adlandırılır (Gorse, Johnston, & Pritchard, 2012). Sayısal fabrikasyon, sayısal ortamdaki tasarımın fiziksel olarak üretilmesi amacıyla kullanılan tüm araç ve yöntemleri içerir. William J. Mitchell (2003) sayısal fabrikasyon araçlarını tasarım dünyasındaki sayısal bir objeyi otomatik olarak bir maddesel gerçek haline dönüştüren makineler olarak tanımlamıştır. CNC ve robot temelli sayısal fabrikasyon araçları ile CAD/CAM yazılımları başlangıçta makine ve endüstri mühendisliği alanlarında geliştirilmiştir (Kolarevic, 2004). Pease (1952) 1940'lı yıllarda MIT laboratuvarlarında bir frezeleme tezgâhının (milling machine) bilgisayara bağlanarak sayısal veriyle çalıştırılmasıyla birlikte ilk sayısal fabrikasyon aracının icat edildiğini belirtmiştir. Bu çalışmada insan operatörlerin görevleri bilgisayarlara aktarılarak karmaşık geometrili uçak parçalarının daha hızlı, hassas ve yüksek kalitede üretilmesi amaçlanmıştır. Gelişen teknoloji ve araştırmalarla 1980'li yıllarda sayısal fabrikasyon çalışmalarında başka bir önemli kırılma noktası yaşanmış ve ilk 3 boyutlu yazıcı (stereolithography) icat edilmiştir (Lipson & Kurman, 2013). 2000'li yıllarda Dünya genelinde çok sayıda fabrikasyon laboratuvarının (FabLab) kurulmasıyla birlikte sayısal fabrikasyon araçlarına erişim daha kolaylaşmış ve böylelikle gelişimi yeni bir ivme kazanmıştır. Sayısal fabrikasyonun mimarlıkta kullanımı ise daha yakın tarihe dayanmakta ve ilk kullanımları diğer disiplinlerde geliştirilen bu araçların mimarlığa doğrudan aktarılması şekliyle karşımıza çıkmaktadır. Günümüzde ise mimarlık özelinde sayısal fabrikasyon konusuyla ilgili özgün araştırmalar yapılmaktadır. Özellikle robot kolların ve insansız hava araçlarının (İHA) mimarlıkta kullanım olanaklarına dair araştırmalar mimarlığa bakış açımız için ufuk açıcıdır. Sayısal fabrikasyon araçlarının geliştirilmesi 1940'lı yıllara dayansa da düşünsel altyapısı daha eski dönemlere uzanmaktadır. Rönesans'ta Leon Battista Alberti düşünsel bir eylem olan tasarımı, inşa etme eyleminden ayırmıştır. Alberti'ye göre mimari pratikte mimar işin tasarım kısmını, yüklenici ise inşa kısmını üstlenmiştir. Strehlke'ye (2009) göre Rönesans ile başlayan bu ayrım günümüze kadar sürmüştür. Sharif ve Gentry (2015) tasarımın kavramsal yönünün, inşa eylemi ile olan ilişkisinin geleneksel zanaatçılık kavramından farklı bir boyutta sayısal fabrikasyon araçları ile yeniden kurulduğunu düşünmektedir. Sayısal fabrikasyon araçlarının kullanımı ile zanaatçı sayısal yapıcı (digital maker) rolüyle yeniden karşımıza çıkmaktadır. Sanayi Devrimi, 2. Dünya Savaş'ı sonrası yıkılan kentlerin hızla inşa edilme ihtiyacı ve yapı üretim tekniklerindeki gelişmeler mimarlık alanının düşünsel yapısını etkileyerek kitlesel üretim (mass production) kavramını ön plana çıkarmıştır. Günümüzde ise sayısal fabrikasyon kullanımıyla her parçanın özgün ve ekonomik olarak üretilebildiği kitlesel bireyselleştirme (mass customization) kavramı yeni bir anlayış olarak mimarlıkta tartışılmaktadır. Mimarlıkta sayısal fabrikasyonu yalnızca üretim yönüyle görmek ise konunun olanakları için kısıtlı bir bakış açısı olur. Mimarlıkta sayısal fabrikasyonun, sayısal tasarım süreçleriyle ve bu araçların mimarlıkta yarattığı yeni olanaklarla yakından ilişkisi vardır. Bu çerçevede mimarlıkta sayısal fabrikasyonun sonuç ürünün üretilmesi amacının ötesine geçip tasarım sürecine katkıda bulunma potansiyellerinin araştırılması gerekmektedir. Sayısal fabrikasyonla ilgili üniversite laboratuvarlarında ve bağımsız mimarlık araştırma merkezlerinde yapılan çalışmaların, sayısal tasarım ve fabrikasyon özelinde deneysel işler üreten ofisler dışında, güncel mimarlık pratiğine hizmet eden, görece iş hacmi yüksek mimarlık ofislerine ne kadar ve nasıl yansıdığı araştırmanın esas odağını oluşturmaktadır. Sayısal fabrikasyonun mimarlık ofisleri üzerinden bir okumasını yapmak amacıyla yukardaki tanımlamaya uygun olduğu düşünülerek belirlenen 26 yurt içi ve 10 yurt dışı mimarlık ofisine röportaj isteğinde bulunulmuştur (Ek A2). Olumlu geri dönüş yapan 6 yurt içi, 2 yurt dışı mimarlık ofisiyle ve Liverpool Üniversitesi'nde sayısal araçların mimari tasarım anlayışına etkilerini inceleyen çalışmaları olması nedeniyle Tuba KOCATÜRK ile röportaj yapılmıştır (EK A1). Bu röportajlar ve literatür taramasıyla 2017 yılı kullanımına dair bir kesit alınmaya çalışılmıştır. Kuşkusuz bu yöntemin kullanılmasında çeşitli zorluk ve kısıtlamalar yaşanmıştır. Bunların en başında sayısal fabrikasyonu mimari tasarım süreçlerinde verimli olarak kullanan ofislerin genellikle yurt dışında bulunmaları ve bu durumun iletişim kurmayı zorlaştırmış olması gelmektedir. Buna ek olarak röportaj talebinde bulunulan mimarlık ofislerinin bir kısmı tasarım süreçlerini paylaşmak konusunda çekinceli davranmıştır. Gerçekleştirilen röportaj sayısı nedeniyle bir genelleme yapılması doğru olmamakla birlikte konu literatür araştırmalarıyla desteklendiğinde, mimarlıkta sayısal fabrikasyon ile ilgili teorik ve deneysel pek çok çalışma yapılmasına karşın mimarlık ofislerinde sayısal fabrikasyonun tasarım sürecindeki kullanımının sınırlı düzeyde kaldığı görülmüştür. Bu durumun ana nedenleri olarak mimarlık ofislerinin sayısal fabrikasyon hakkındaki farkındalık eksikliği, mimarların sayısal fabrikasyon araçlarını kullanmadaki bilgi ve deneyim eksikliği, sayısal fabrikasyon araçlarının kullanımında zaman zaman tasarımcı ile üretim arasına bir aracının (teknisyen) girmesi, sayısal fabrikasyon araçlarının ekonomik maliyetinin yüksek olması olarak sayılabilir. Birebir inşa etme sürecinde ise sayısal fabrikasyonun doğrudan sahada kullanılmamasının ana nedenleri teknolojinin günümüzde yeterince etkin, verimli ve dayanıklı bir düzeye ulaşmamış olmasındandır. Çalışmadan elde edilen veriler incelediğinde, mimarlık ofislerinin sayısal fabrikasyona kendi tasarım süreçleri içerisinde yer ayırmasının pek çok nedeni olduğu ama bunlardan ikisinin oldukça öne çıktığı düşünülmektedir: • Snohetta, Heatherwick Studio gibi kendi tasarım kültürü içerisinde zanaata ait üretim anlayışına yer veren mimarlık ofisleri, farklı disiplinlerden uzmanların, sanatçıların ve zanaatkârların bir arada tasarıma katkı sağladığı bir atölye ortamı barındırmaktadır. Var olan bu tür bir tasarım ortamına sayısal fabrikasyon araçları çok daha kolay bir şekilde eklenebilmektedir. • Karmaşık geometrili formlara estetik, işlevsellik, performans gibi çeşitli nedenlerle mimari yaklaşımlarında yer veren mimarlık ofisleri, proje geliştirme süreçlerinde sayısal ve fiziksel temsilleri bir arada kullanmayı daha verimli bulmaktadır. Bu noktada sayısal ve fiziksel ortamlar arasında etkileşimin sağlanarak tasarım sürecinin daha akışkan hale gelmesi için mimarlık ofisleri sayısal fabrikasyona yönelmektedir. Bu tez çalışması kapsamında mimarlıkta sayısal fabrikasyonla ilgili özellikle iki konunun yeni araştırmalar yapmaya değer olduğu görülmüştür. Bunlardan ilki mimarlıkta robot kolların kullanımıdır. Bu konuda yapılan deneysel çalışmalar gelecek için oldukça ümit vaat edicidir. İkincisi ise mimarlık eğitiminde sayısal fabrikasyon araçlarının kullanımıdır. Sayısal fabrikasyona dair eğitimin üniversitelerde verilmesinin mimarlık ofislerinde kullanımının artması için oldukça önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, William J. Mitchell'in (2001) "Mimarlar inşa edebilecekleri binaları çizerler ve çizebildikleri binaları inşa ederler." şeklinde belirttiği döngünün sınırları dışındaki olanakların keşfedilmesinde sayısal fabrikasyon yeni bir araç olabilir.