Profesyonel turist rehberlerinde verimlilik: Ölçek geliştirme çalışması

Yapılan tez çalışmasının amacı, ülkesel eylemli profesyonel turist rehberlerine özgü verimlilik algı ölçeği geliştirmektir. Araştırmada, keşfedici sıralı karma yöntem benimsenerek özgün ve yerli bir ölçek yaratma düşüncesiyle hareket edilmiştir. Dolayısıyla ulusal alanyazında böyle bir boşluğu doldurmak hem de profesyonel turist rehberlerine yönelik ölçek geliştirme alanında yapılacak araştırmaların artırılması yönünde katkı sağlamak bununla birlikte profesyonel turist rehberlerinde verimlilik üzerine çalışmak isteyen araştırmacılara yol göstermek düşüncesiyle yazılmıştır. Birinci bölümde verimlilik kavramı ve olgusu ikinci bölümde meslek olarak profesyonel turist rehberliği üzerine alanyazın taramasına yer verilmiştir. Daha sonra üçüncü bölümde yöntem, dördüncü bölümde ise bulgulara yer verilerek, sonuç kısmıyla tez çalışması sonlandırılmıştır. Yöntem olarak, nitel araştırma deseninde yarı yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanmıştır. Nitel verilerin toplanması ve uygulanması; katılımcıların istekleri neticesinde yüz yüze görüşme veya koronavirüs (Covid-19) küresel salgını nedeniyle yüz yüze görüşme sağlanamaması durumunda e-görüşme teknikleri içinde yer alan senkronize (eş zamanlı) görüşmeler şeklinde gerçekleşmiştir. Bu bağlamda kartopu örnekleme yoluyla toplam 11 profesyonel turist rehberiyle görüşme sağlanmıştır. Bir nitel veri analizi olan Nvivo 10.0 programına veriler yüklenerek kodlama, temalandırma yapılmış ve iç güvenirliğini (tutarlılığını) artırmak için Kappa analizinden yararlanılarak SPSS 22.0 paket programında Cohen Kappa tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Nicel araştırma deseninde taslak ölçek 30 maddeden oluşmaktadır. Ülkede ve tüm dünyada salgın hastalığın (Covid-19 ve mutantları) devam etmesi sebebiyle anket formunun düzenlemesi ve dağıtılması Google Formlar üzerinden gerçekleştirilmiş ve 387 profesyonel turist rehberlerine ulaşılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizleri için SAS 9.4 programı kullanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizi kullanılarak geliştirilen ölçeğin faktör yapısı belirlenmeye çalışılmıştır. Yapı geçerliği için taslak ölçeğin faktör yapısının incelenmesi amacı ile Temel Bileşenler Analizi (Principal Components Analysis) ve Varimax Rotasyon yöntemi kullanılmıştır ve sonucunda 30 maddede 7 faktör elde edilmesi sonrasında uyumsuz ifadelerin (Madde 13, Madde 20, Madde 24, Madde 29) çıkarılması sonucunda en uygun şekilde 6 faktör boyutunda toplandığı saptanmıştır. Ölçek alt boyutları, teorik modelle bağlantılı olarak; GAB (Grup-Acente-Bölge) uyumu, iş güvencesi, grup talepleri, tur programları, mesleki işbirlik ve iş doyumu şeklinde isimlendirilmiştir. Sonuç olarak, gerçekleşen nitel araştırma deseninde verimli turist rehberi algısında, katılımcılar öncelikle verimli bir turist rehberini müşteri memnuniyeti odaklı, empati yapabilen, tur alanı hakkında bilgi donanımlı, genel kültüre sahip, işini seven, insanları tanıyabilen özelliklere sahip olarak nitelendirmişlerdir. Öte yandan bu özelliklerin eksikliğinin ya da tam tersinin olması durumunu da verimsiz turist rehberi olarak ifade etmişlerdir. Buna ek olarak, profesyonel turist rehberlerinin bir kısmı genel kültürlü, bilgi donanımına ağırlık verirken bir diğer kısım müşteri odaklı satış yapabilen üzerine odaklanmıştır. Bu bağlamda mesleğin bilgiden ziyade satış odaklı olarak düşünülmesi mesleğin günümüz beklentisini de değiştirmektedir. 'Profesyonel turist rehberleri verimlilik algısı ölçeği'nin geçerli ve güvenilir olduğu elde edildikten sonra turist rehberlerinin verimlilik algılarına yönelik gerçekleştirilen bu ölçekte genel itibariyle verimlilik algılarının olumlu yani pozitif yönde olduğu ortaya çıkmıştır. Profesyonel turist rehberlerinin verimlilik algılarında cinsiyete ve medeni duruma ilişkin anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ölçeğin genelinde profesyonel turist rehberlerinin yaş değişkenine göre verimlilik algılarında anlamlı bir farklılık bulunduğu ve bu farklılığın iş güvencesi, grup talepleri ve tur programları alt boyutlarında ortaya çıktığı elde edilmiştir. Genel itibariyle 18-30 ile 31-40 yaş grubundaki turist rehberlerinin verimlilik algısı ortalamaları eş değer iken, 51 ve üzeri yaş grubuna giren turist rehberlerinin verimlilik algıları bu gruplamada en düşük ortalama değere sahiptir. Sektöre ve iş hayatına yeni katılan profesyonel turist rehberlerinin verimliliğe yönelik algıları sektörde son dönemlerini yaşayan profesyonel turist rehberlerine göre daha olumludur. Elbette bunda mesleğin getirdiği zorluklar etkili olmuştur. Özellikle de koronavirüs (Covid-19) küresel salgının devam ettiği şu günlerde profesyonel turist rehberlerinin yaşadıkları ekonomik bunalımlarla birlikte çalışan profesyonel turist rehberlerinin iş sağlığı ve güvenliği tekrardan gözden geçirilmelidir. Anahtar Kelimeler: Profesyonel turist rehberi, verimlilik, ölçek geliştirme