Prolin uygulamalarının In Vitro'da tuz stresi koşullarında yetişen SO4 asma anacının sürgün ve kök gelişimine etkileri

Tuzluluk, tarım alanlarının daralmasına ve toprakların kullanılamaz hale gelmesine yol açan önemli bir sorundur. Bu çalışma, in vitro da farklı sodyum klorür (NaCl) dozları ile oluşturulan tuz stresi koşullarında yetiştirilen SO4 asma anacı bitkiciklerinin sürgün ve kök gelişmesi üzerine farklı prolin dozlarının etkini belirlemek amacıyla planlanmıştır. Çalışmada, SO4 asma anacından alınan mikro çelikler, in vitro koşullarda 1 mg L⁻¹ BAP içeren MS ortamında dört hafta süreyle kültüre alınarak sürgün oluşumu sağlanmıştır. Oluşan bu sürgünler, 1 mg L⁻¹ IBA içeren MS ortamında yeniden kültüre alınarak köklendirilmiştir. Köklenmiş bitkilerden elde edilen, 2 cm uzunluğunda ve üç yaprak taşıyan eksplantlar, 1 mg L⁻¹ IBA içeren MS besi ortamında, 0, 1.0, 1.2 ve 1.4 g L⁻¹ NaCl ile birlikte 0, 1, 2 ve 4 mM prolin içeren kombinasyonlarda kültüre alınmıştır. Sonuçta, 1.2 g L⁻¹ NaCl × 1 mM prolin uygulamasının diğer uygulamalara göre daha etkili olduğu tespit edilmiştir. Tuz uygulamalarında dozlar arasındaki farklar çok belirgin olmamakla birlikte, artan tuz dozlarının bitkilerde toksik etki yaparak gelişmede gerilemelere neden olduğu saptanmıştır. Farklı prolin dozlarının, düşük tuz dozlarında iyileştirici etkiler gösterdiği, ancak yüksek dozların toksik etkiler yaratabileceği anlaşılmıştır. Prolinin 1 mM dozunun, tuz stresinin olumsuz etkilerini azalttığı ve besin elementi alımında artış sağladığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, in vitro koşullarda besi ortamına belirli miktarda dışsal prolin ilavesinin, tuz stresine karşı bitkilerde koruyucu ve toleransı artırıcı bir etki oluşturduğunu ortaya koymuştur. Prolinin tuz stresine karşı iyileştirici etkilerinin genellenebilmesi için SO4 asma anacı dışındaki farklı asma anaçları ve üzüm çeşitleri üzerinde uzun vadeli benzer araştırmaların hem in vitro hem de in vivo koşullarda yürütülmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Asma, doku kültürü, mikro çelik, mineral elementler, sürgün ve kök toleransı