Psikoz için ailesel risk grubunda sosyal bilişsel işlevlerin incelenmesi

AMAÇ: Sosyal bilişsel işlevler, sosyal işlevsellik ve sağlıklı sosyal etkileşimler için önem arz etmektedir. Şizofrenide, sosyal bilişsel işlev kusurlarını gösterilmektedir. Sosyal bilişsel işlev kusurları sadece hastalık döneminde değil remisyonda hatta prodromal dönemde de gösterilmiş, ayrıca hastalık için ailesel yüklülük taşıyan bireylerde bildirilmiştir. Bu bulgular sosyal bilişsel işlev bozukluklarının hastalık için "trait" bir özellik olabileceğini düşündürmektedir. Çalışmamızın amacı, sosyal bilişsel işlev bozukluklarını psikoz için ailesel riskli bireylerde inceleyip, bu bozuklukların şizotipal özellikler, nörobilişsel işlevler ve çocukluk çağı travmaları ile ilişkisini değerlendirmektir. YÖNTEM: Çalışmaya, 34 şizofreni hastasının sağlıklı kardeşi ve yaş, cinsiyet ve eğitim yılı açısından eşleştirilmiş 34 sağlıklı gönüllü dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara SCID-I/CV, Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZİTÖ), Gözler Testi (GT), Şizotipi için Yapılandırılmış Görüşme Ölçeği - Gözden Geçirilmiş Form (SIS-R), Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği (CTQ), Sözel Akıcılık Testi (SAT), Stroop Testi (ST), Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği (PSP), Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAS), Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) Soyut Düşünce Maddesi, Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) uygulanmıştır. BULGULAR: Ailesel risk grubu ve sağlıklı kontrol grubu cinsiyet, yaş ve eğitim yılı olarak birbiri ile eşleşti. Ailesel risk grubunda zihin kuramının bozuk olduğu görüldü. İkinci derece yanlış inanç alt ölçeği haricinde tüm DEZİTÖ alt ölçeklerde ailesel risk grubu daha kötü performans gösterdi. Gözler testinde de ailesel risk grubu kötü performans sergiledi. Gözler testi alt ölçeklerinden negatif duyguların altında yatan zihinsel temsili fark etme yetisi ailesel risk grubunda, sağlıklı kontrol grubuna göre daha bozuktu. Ailesel risk grubunda şizotipal özellik toplam skoru ile pozitif ve negatif-dezorganize alt ölçek skorları, sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı olarak daha yüksekti. Stroop testi ve sözel akıcılık testi ile değerlendirilen dikkat, dikkati sürdürme ile tepki engelleme ve bozucu etkiye direnç gibi yürütücü işlevler; ailesel risk grubunda daha bozuktu ve sözel akıcılık testi skorları ile zihin kuramı testlerinin performansları ilişkiliydi. Ailesel risk grubunda, zihin kuramı yetileri ile pozitif şizotipal özellikler ilişkiliydi. Çocukluk çağı travmaları ölçeği skorları, DEZİTÖ toplam skoru ve gözler testi pozitif duygular alt ölçeği ile ilişkiliydi. Lojistik regresyon analizi ile, zihin kuramının bilişsel boyutunu değerlendiren DEZİTÖ toplam skorunun, şizofreni kardeşi olmayı oldukça güçlü şekilde yordadığı görüldü. SONUÇ: Psikoz için ailesel risk taşıyan bireylerin zihin kuramı yetileri bozuktur. Bu bozukluklar şizotipal özelliklerden, nörobilişsel işlevlerden ve çocukluk çağı travmalarından etkilenmektedir ancak bu etki kısmi görünmektedir. Bu sonuçlar zihin kuramı bozukluklarının şizofreni için "trait" özellik ve endofenotip adayı olabileceği görüşünü desteklemektedir.