Ergene havzasındaki yüzeysel sularda perflorooktan sülfonat (PFOS) ve perflorooktanoik asit (PFOA) bileşiklerinin konsantrasyon tayini ve arıtılabilirliklerinin değerlendirilmesi

Gerek evsel/kentsel gerekse endüstriyel atık suların, arıtıldıktan sonra alıcı su ortamlarına herhangi bir olumsuz etki olmadan deşarj edilebilmeleri için, su kaynaklarında miktarları giderek artan kalıcı organik kirleticilerin etkin bir şekilde giderilmesi gerekmektedir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı-UNEP tarafından hazırlanan ve kalıcı özellik göstermeleri sebebiyle çevre ve insan sağlığını olumsuz olarak etkileyen maddelerin kullanılmasına yasaklama ve sınırlama getiren Kalıcı Organik Kirleticilere ilişkin Stockholm Sözleşmesi, 23 Mayıs 2001 tarihinde imzalanan ve 17 Mayıs 2004 tarihinde yürürlüğe giren küresel nitelikli bir anlaşmadır. Bu sözleşmeye ülkemiz 12 Ocak 2010 tarihi itibariyle taraf olmuştur. Ülkemizde "Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği" kapsamında PFOS ve türevleri, yerüstü su kaynakları için öncelikli maddeler olarak belirlenmiş ve bu kimyasallara çevresel kalite standardı getirilmiştir. Ergene Havzası'nda toplam 1500'e yakın sanayi tesisi ve işletme bulunmaktadır ve bu tesislerin yaklaşık 700'e yakını su kullanan ve atık su oluşturan tesislerdir. Tekstil atık suyu başta olmak üzere birçok atık suyun içinde bulunan PFOS ve PFOA kirleticilerinin başta Çorlu ve Çerkezköy olmak üzere bölgedeki yüzeysel su kaynaklarında da tespit edilmesi beklenmektedir. Bu bileşiklerin Ergene Havzası'ndaki su ortamlarında hangi seviyelerde olduğuyla ilgili kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu projede, endüstriyel faaliyetler ile yoğun bir şekilde kirletilmiş bulunan Ergene Havzası'ndaki yüzeysel sulardan (Çorlu ve Çerkezköy Bölgeleri) kış, ilkbahar ve yaz mevsimlerinde, her mevsimde 2 kere olmak üzere numune alınmış ve PFOA ve PFOS konsantrasyonları tayin edilmiştir. Bu kirleticilerin konsantrasyonlarının belirlenmesinde BS ISO 25101-2009 ekstraksiyon metodu ve LC-MS/MS cihazı kullanılmıştır. Bu kimyasalların giderimi için sentetik numuneler hazırlanarak, Aktif Karbon Adsorpsiyonu, Sülfat Radikali Bazlı Oksidasyon ve Nanofiltrasyon yöntemleri ile PFOS ve PFOA giderim çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmaların sonucunda, bu kirleticilerin giderimi için toz aktif karbon ile yapılan çalışmaların daha iyi sonuç verdiği ve giderim verimlerinin %90'ın üzerinde olduğu; nanofiltrasyon ile giderim verimlerinin değişik membranlar için farklı basıçlarda %50-90 arasında değiştiği; farklı persülfat dozlarında ve farklı sıcaklıklarda sülfat radikali ile oksidasyon çalışmaları sonunda ise, PFOS kirleticisinin hiç giderilemediği, PFOA kirleticisinin de 2 saatlik oksidasyon süresi sonunda yaklaşık % 50 giderildiği ve 5 saat sonunda verimin %90'lara ulaştığı tespit edilmiştir.