Quercus petraea, Q. robur ve Q. cerris türlerinin orta karadeniz populasyonlarında tohum ve fidan karakterleri

Bu çalışmada, Q. cerris, Q. petraea ve Q. robur'un tohum biyolojisinin incelenmesi amacıyla tohum morfolojik ve fizyolojik özelliklerin belirlenmesi, ön çimlendirme uygulamalarında kökçük kesiminin etkisinin araştırılması, tohum saklama tekniklerinin geliştirilmesi, fidan karakterlerinin belirlenerek yeni kalite sınıflarının oluşturulması, belirlenen yeni fidan kalite sınıflarına göre ağaçlandırma performansının değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Üç farklı meşe türüne ait tohumlar Sinop, Samsun ve Vezirköprü popülasyonlarından toplanmıştır. Tohumların kritik nem içeriği, Q. cerris'te %28-31, Q. petraea'da %31-36 ve Q. robur'da %32-37 aralığında değiştiği belirlenmiştir. Her üç meşe türüne ait ön çimlendirilmiş tohumlar üzerinde gerçekleştirilen kökçük kesim işleminin, ana kök sayısını 1,5 ila 2 kat artırdığı ve bu uygulamanın genel olarak tüm morfolojik özelliklerde olumlu bir etki yarattığı gözlemlenmiştir. Meşe tohumları saklamaya alınmadan önce termoterapiye tabi tutulmuş ve ardından +2°C'de 24 ay saklamaya alınmıştır. Q. cerris'te 24 ay sonunda en düşük çimlenme yüzdesinin %54 olduğu tespit edilmiştir. Q. petraea ise Sinop popülasyonunda çimlenme yüzdesi 20. ayda %60 olarak belirlenirken, Samsun popülasyonunda 8. ayda %68'e düşmüştür. Q. robur'da ise 24 ay sonunda en düşük çimlenme yüzdesi %56 olarak gerçekleşmiştir. Q. cerris, Q. petraea ve Q. robur'a ait yedi popülasyondan elde edilen tohumlar, üç farklı fidanlıkta iki yıl boyunca yetiştirilmiştir. Fidanların morfolojik özellikleri ve kalite parametreleri değerlendirilmiştir. Ayrıca her üç meşe türü için 1+0 ve 2+0 yaş gruplarındaki fidanların yeni fidan kalite sınıfı değerleri, fidan boyu ve kök boğaz çapı ölçütleri temel alınarak belirlenmiştir. Yapılan değerlendirmelerde, her üç meşe türünde de 1. sınıf fidanların en yüksek dağılım oranına Kunduz fidanlığında sahip olduğu tespit edilmiştir. Q. cerris, Q. petraea ve Q. robur'a ait 2+0 yaşlı fidanlar, kalite sınıflarına göre ağaçlandırma sahasına dikildikten sonra bir vejetasyon periyodu boyunca izlenmiş ve fidanların yaşama yüzdesinin fidan kalite sınıfları ile doğrudan ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. Meşe türlerinde hedef fidan konseptinin belirlenmesi, yalnızca tohum, fidan ve ağaçlandırma süreçlerinin birbirinden bağımsız ele alınmasıyla değil, bu bileşenlerin bölgesel düzeyde bütüncül ve ayrıntılı bir yaklaşımla değerlendirilmesinin önemi ortaya çıkmıştır.