Dematel-Copras değerlendirmesine bağlı veri zarflama analizi ile ARGE proje seçimi

Firmalar gelişebilmek için pek çok ARGE proje önerisi oluşturmaktadır. Çeşitli kısıtlardan ve projelerin yapılabilirlikleri dikkate alındığında bu önerilerin birkaçı hayata geçirilebilmektedir. Bu durumda firmalar için ARGE proje seçimi bir problem haline gelmektedir. Bu tezde literatürdeki çeşitli çok kriterli karar verme yöntemleri incelenmiş ve analiz edilmiştir. Ardından 50 yıllık tecrübeye sahip lider otobüs ve midibüs üreticilerinden biri için uygun yöntemler seçilerek uygulanmıştır. Tezin ilk aşamasında Ar-Ge proje seçim kriterlerinin belirlenmesinde Ar-Ge, üretim, pazarlama ve finans departmanlarından en az yedi yıl deneyime sahip kıdemli personelin görüşleri, sahadaki önceki çalışmalarla birlikte dikkate alınmıştır. Bu yaklaşımla dört ana ve 24 alt kriter belirlenmiş olup, 24 kriterden 14'ü uzmanlarla birlikte teze özgü kriterler olarak belirlenmiştir. İkinci aşamada DEMATEL yöntemi kullanılarak bu kriterler önceliklendirilmiştir. DEMATEL analizine göre finans ana kriterine bağlı, sermaye yatırım gerekliliği, geliştirilen ürünün maliyeti ve yatırımın getirisi oranı alt kriterleri en yüksek ağırlığa sahip üç alt kriter ile öne çıkmıştır. Alternatif Ar-Ge projeleri, belirlenen kriterlere göre DEMATEL-COPRAS yöntemi ile değerlendirilmiştir. Son aşamada ise projenin değerlendirilmesi için girdi odaklı CCR VZA modeli kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda, beş proje arasından performans değeri en yüksek olan Proje 4 (Yurt içi müşteri pazarı için aks üretimi) seçilmiştir. Elde edilen proje seçim sonuçları, uzmanların kriter puanlandırmalarıyla uyumluydu. Bu durum, uygulanan metodolojinin benzer dinamiklere sahip sektörlerde de uygulanabileceğini ortaya koymaktadır.