Hadis tenkidinin rasyonel ve epistemolojik temel yapıları: Hadis tenkidinin geleneksel metotları ile şahitlik epistemolojisinin karşılaştırılması

Hadis çalışmaları alanı büyük olasılıkla ifadelerin aktarılması ve incelenmesi konusuna odaklanan en geniş ve en dirençli kütüphaneyi oluşturmaktadır. İfadelerin atfedildikleri kaynakların düzenlenmesi, değerlendirilmesi ve onaylanması için hadis ulemalarına ait geleneksel eleştirel metod (menhec el-nakd) kullanılmıştır ve kullanılmaya devam etmektedir. Alanın yaygınlığı ve metodun devam eden verimliliğine rağmen, geleneksel metodu bir epistemik sistem olarak ele almış incelemeler yok denecek kadar azdır. Çalışma bu eksikliği hadis ulemasının geleneksel metodunun rasyonel ve epistemolojik temellerini araştırarak tamamlamayı amaçlamaktadır. Bu maksat menhec el-nakd'ın dayandığı esas aksiyom ve kuralların (mebadi ve kavaid) belirlenmesiyle elde edilecektir. Ayrıca, hadis ulemasının geleneksel metodu ve bu metodu kapsayan, daha geniş alandaki İslami epistemik sistem ile şahitlik epistemolojisine ilişkin çağdaş anglofon çalışmalar karşılaştırılıp kıyaslanacaktır. Bu iki geleneğin bir araya getirilmesiyle menhec el-nakd'in tam anlamıyla ait olduğu epistemik yapı ortaya çıkacaktır. Öte yandan mebadi ve kavaid'leri meşrulaştıracak açıklamaları vurgulamaya yarayacaktır. Bu analiz ve sentez sonucu, menhec el-nakd çağdaş felsefik terimlerle sunulacak, sağlam rasyonel ilkelere dayalı epistemik bir aygıt (ale marifiyye) olduğu tam olarak anlaşılacaktır. Geleneksel metodun çağdaş felsefik dille yeniden eklemlenmesi epistemik bir zemine ilişkin olarak daha faydalı bir değerlendirmeye imkan verecektir. Ayrıca, bu epistemik dönüş geleneksel metodun rakip alternatif metodlarla kıyaslanmasında faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Epistemoloji, Hadis, İslami Felsefe, Menhec el-Nakd, Şahitlik.