Reforming reactive states: A comparative political economy of Greek and Turkish Crises

Ekonomik reformların siyasi iktisadı, uluslararası/karşılaştırmalı siyasi iktisat literatürünün tartışmalı konuları arasında yer almaktadır. Kurumsal siyasi iktisat ekolünün vurguladığı üzere, 'devlet kapasitesi' reform süreçlerinde bir engel değil, bir ön koşuldur. Ancak devletler kapasite bakımından farklılık sergileyen entitelerdir. Bu çalışma, geç-sanayileşmiş 'reaktif devletler' bağlamında mali-finansal reform dinamiklerini incelemektedir. Bu kapsamda cevap aranan temel araştırma soruları şunlardır: Reaktif devletlerde reform-durgunluğu ve reform-aktivizminin dinamikleri nasıl kavramsallaştırılabilir? Bilhassa ekonomik krizler, hangi şartlarda ve nedensellik mekanizmalarıyla kapsamlı mali-finansal reformlara imkan tanıyabilmektedir? Söz konusu karmaşık sorulara cevap verebilmek için bu çalışmada epistemolojik temeli 'analitik eklektizme' dayanan üç-aşamalı kavramsal model önerilmiştir. Bu çalışmada, Yunanistan ve Türkiye 'en benzer vakalar' olarak incelenmiştir. Birincisi, iki ülke de neoliberal küreselleşme döneminde disipline edilemeyen mali-finansal sistemleriyle 'reaktif devlet' kavramsallaştırmasına yakınsayan örneklerdir. İkincisi, iki ülke de düzenleyici devlet kapasitesinin eksikliğinden dolayı derin ekonomik kriz yaşamıştır. Söz konusu krizler (2009 Yunanistan ve 2001 Türkiye) mevcut güç dengelerini ve hakim paradigmaları temelinden sarsmıştır. Üçüncüsü, IMF-AB 'dışsal çapası' her iki ülkede de kriz sonrası yeniden yapılandırma süreçlerine doğrudan müdahil olmuştur. Ancak iki ülkenin kriz sonrası reform performansı karşılaştırıldığında çarpıcı bir farklılaşma görülmektedir. Türkiye ve Yunanistan'ın karşılaştırmalı analizi reaktif devletlerde reform dinamiklerini anlayabilmek ve 'sınırlı genellemeler' önerebilmek için uygun vakalardır. Bu çalışmada kullanılan veriler, iki ülkedeki alan çalışmasında elde edilen otuz altı yarı- yapılandırılmış elit mülakatına dayanmaktadır. Ayrıca kapsamlı birincil ve ikincil veri ile alan araştırması bulguları desteklenmiştir. Çalışmanın bulgularına göre reaktif devletlerde reform dinamikleri bir dizi faktörün zaman ve konteks-bağımlı karmaşık etkileşiminin sonucunda ortaya çıkmaktadır: (i) krizler, reformların hayata geçirilmesi için fırsat penceresi açmaktadır; (ii) kriz sırasında siyasi irade ve 'siyasi girişimciler' sorunların, çözüm önerilerinin ve siyasi mekanizmaların birleştirilerek 'bütüncül bir kriz okumasının' oluşturulmasında kurucu önemdedir. Ancak reformist devlet aktörlerinin kriz okumasının ilgili dışsal çapaların kriz okumalarıyla örtüştürülmesi gerekmektedir; (iii) aktör düzeyinde oluşan hakim kriz okumasının reform-yanlısı koalisyonların desteği ile sürdürülebilir reformlara neden olabilmesi için kurumsal yapıların kritik eşiği aşmaya imkan tanıyacak ölçüde kolaylaştırıcı rol oynamaları gerekmektedir. Anahtar kelimeler: reaktif devlet, devlet kapasitesi, mali-finansal reformlar, siyasi girişimci, kriz okuması.