Gerçek ve kurgu arasında: Miguel de Cervantes'te Osmanlı İmparatorluğu "La Gran Sultana Catalina de Oviedo" (1615)

Bir komedi eseri olan "La Gran Sultana Catalina de Oviedo" (bundan sonra LGS), birçok eleştirmenin Avrupaʼda yazılan ilk modern roman olarak kabul ettiği ünlü "Don Kişot" ile tanınan meşhur İspanyol romancı ve oyun yazarı Miguel de Cervantes (1547-1616)'in başyapıtlarından biridir. Kitabın tiyatro hali edebiyatçılardan yeterince ilgi görmemiş olsa da, Akdeniz'in iki farklı dünyasına, dair birçok ilginç referans içermektedir. LGS, on altıncı ve on yedinci yüzyıllarda Akdeniz dünyasının siyasi, sosyal ve ideolojik çatışmalarını özel bir 'Cervantine' tarzında tanıtır. Cervantes oyunda İspanya'nın Hidalgo'su, İtalya'da yaşayan bir gurbetçi, İnebahtı Savaşı'nın bir askeri (1571) ve Osmanlı Cezayir'inde bir esir olarak kişisel deneyimlerinden bahseder. Yazar genelde Doğu, özelde ise Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili İtalyan kaynaklarından yararlanmıştır. Sunduğu görüntü hayalidir ancak oyununun ana temasının ve olay örgüsünün şekline katkıda bulunan 'gerçek hayata' göndermeler de içerir. Elinizdeki bu tez, tam da bu sebeple, LGS'yi tarihsel gerçekler ile kurgu arasında asılı kalan, sembollerine ve 'oryantalist' imalara değinen bir eser olarak incelemektedir. Bu tezde eserdeki önemli metaforları ve sembolleri anlayabilmek için metinsel analiz,satır aralarını okumak ve oyunun ana temalarını ortaya çıkarmak gibi derin okuma yöntemlerinden faydalandım. Ayrıca Catalina, Sultan III. Murat ve Madrigal gibi tiyatronun ana karakterlerinin kullanıldığı dili inceleyerek söylem analizine başvurdum. Söz konusu yaklaşım, karakterlerin doğrudan ifadelerinin ötesine geçerek bazı oryantalist çağrışımları ve 'oryantal' ötekinin kusurlu temsillerini vurgulayarak onların örtük anlam(lar)ına yaklaşmamı sağladı. Özellikle son iki bölümde edebiyat dünyasında yoğun olarak çalışılan bir konu olan Cervantes'in biyografisi üzerinden konuya yaklaştım. Yazarın hayatı ve deneyimlerinin yanı sıra Cervantesʼin gerçek isimleriyle referans verdiği karakterlerden Osmanlı padişahı III. Murat (saltanatı 1574-1595)'ın biyografisi üzerine yapılan çalışmalara da değindim. Böylece. Ayrıca diğer ana karakterlerin (hayali) tarihleri, oyundaki olaylarla eşleşen on altıncı yüzyılın sonlarına ait güncel olayları içeren anlatılar, dönemin diğer anlatı ve belgeleri, Cervantes'in 'ham gerçekliği nasıl doldurduğunu anlamamızı sağlayan diğer unsurlardır. Bu kaynaklara istinaden oyundaki karakterlerin neredeyse tamamının Cervantes'in ya da Sultan III. Murat'ın çevresinde yaşamış gerçek kişilere atıfta bulunduğunu tespit ettim. Ayrıca, Catalina'nın Cervantes ve Cervantes'in de Catalina olduğuna inanmaya başladım. Cervantes, İstanbul'u hayal etmiş ve hakkında birçok şey bildiği bu ünlü şehrin harikalarını keşfetmek istemişti. Böylece şiirsel hayalinde kendini Osmanlı dünyasının merkezine yerleştirdi ve eserinde gözde mekânı olarak hayal edebileceği en özel ve erişilmez yer olan imparatorluk haremini seçti. Anahtar Kelimeler: Akdeniz, Osmanlı dünyası, oryantalizm, tutsak, kurgu.